Soi đáy mắt là một kỹ thuật không xâm lấn, đơn giản nhưng mang lại nhiều thông tin quan trọng về tình trạng sức khỏe của mắt và toàn thân. Bằng cách quan sát trực tiếp võng mạc, gai thị, mạch máu võng mạc và hoàng điểm, bác sĩ nhãn khoa có thể phát hiện ra nhiều tổn thương mắt do các bệnh lý nội khoa hoặc nhãn khoa gây ra. Dưới đây là những điều cần biết để hiểu rõ hơn về quá trình phát hiện tổn thương qua soi đáy mắt.
Soi đáy mắt là gì?
Soi đáy mắt là một kỹ thuật thăm khám bằng cách sử dụng đèn soi đáy mắt để quan sát các cấu trúc bên trong mắt, đặc biệt là phía sau nhãn cầu bao gồm võng mạc, gai thị , hoàng điểm, mạch máu võng mạc và vùng võng mạc chu biên. Có hai phương pháp chính:
Soi trực tiếp: dùng đèn soi cầm tay để nhìn trực tiếp vào đáy mắt. Cho hình ảnh phóng đại cao nhưng trường nhìn hẹp.
Soi gián tiếp: sử dụng thấu kính hội tụ kết hợp với nguồn sáng mạnh để quan sát đáy mắt với trường nhìn rộng hơn, thường dùng trong khám chuyên khoa.
Khi nào cần soi đáy mắt?
Soi đáy mắt được chỉ định trong nhiều trường hợp, bao gồm:
Khám định kỳ để tầm soát bệnh lý mắt
Người có bệnh lý toàn thân như tiểu đường, tăng huyết áp
Bệnh nhân có triệu chứng nhìn mờ, nhìn đôi, chớp sáng, ruồi bay…
Đánh giá tổn thương sau chấn thương mắt
Theo dõi các bệnh lý thần kinh trung ương như tăng áp lực nội sọ
Các cấu trúc được quan sát khi soi đáy mắt
Gai thị
Gai thị là nơi sợi thần kinh thị giác thoát ra khỏi nhãn cầu. Quan sát gai thị giúp phát hiện:
Phù gai thị: dấu hiệu của tăng áp lực nội sọ (do u não, xuất huyết, viêm màng não…)
Teo gai thị: có thể do tổn thương thần kinh thị giác hoặc bệnh lý thần kinh
Lõm gai sâu rộng : là dấu hiệu nghi ngờ bệnh glôcôm
Hoàng điểm
Hoàng điểm là vùng trung tâm của võng mạc, nơi thị lực tập trung cao nhất.
Tổn thương tại đây có thể gây thoái hóa hoàng điểm, viêm hoàng điểm, hoặc phù hoàng điểm
Dấu hiệu như xuất huyết, dịch tiết, lắng đọng sắc tố thường là dấu hiệu ban đầu của tổn thương
Mạch máu võng mạc
Các mạch máu ở đáy mắt phản ánh rõ tình trạng tuần hoàn của cơ thể:
Tăng huyết áp gây co hẹp động mạch, vỡ mao mạch, xuất huyết
Tiểu đường gây bệnh võng mạc đái tháo đường, với các dấu hiệu như vi phình mao mạch, xuất tiết cứng, xuất huyết dạng chấm, tân mạch
Xơ vữa động mạch có thể biểu hiện bằng thay đổi màu sắc thành mạch, hẹp mạch
Võng mạc chu biên
Vùng này có thể xuất hiện:
Bong võng mạc
Thoái hóa võng mạc chu biên dạng lưới
Một số tổn thương thường gặp khi soi đáy mắt
Bệnh võng mạc đái tháo đường (diabetic retinopathy)
Là biến chứng phổ biến của tiểu đường lâu năm. Các dấu hiệu bao gồm:
Vi phình mao mạch
Xuất huyết chấm, xuất tiết cứng
Phù hoàng điểm
Tân mạch (giai đoạn tăng sinh)
Nếu không điều trị kịp thời, có thể dẫn đến mù lòa.
Bệnh võng mạc do tăng huyết áp (hypertensive retinopathy)
Tăng huyết áp kéo dài làm thay đổi cấu trúc và chức năng mạch máu võng mạc:
Co mạch, xơ hóa
Dấu hiệu chồng hình
Xuất huyết ngọn lửa, xuất tiết mềm
Phù gai thị (trong trường hợp nặng)
Thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD)
Xảy ra chủ yếu ở người >50 tuổi, có hai dạng:
Dạng khô: lắng đọng drusen, teo võng mạc
Dạng ướt: có tân mạch dưới võng mạc, nguy cơ xuất huyết và mất thị lực nhanh
Bong võng mạc
Do rách võng mạc hoặc dịch thủy tinh thấm qua các khe hở, làm võng mạc bị tách khỏi lớp đáy.
Dấu hiệu sớm là chớp sáng, ruồi bay
Nếu không được điều trị sớm bằng laser hoặc phẫu thuật, có thể gây mù vĩnh viễn
Lưu ý trước và sau khi soi đáy mắt
Giãn đồng tử: thường sử dụng thuốc giãn đồng tử (như tropicamide) để quan sát rõ đáy mắt; bệnh nhân có thể nhìn mờ tạm thời và nhạy sáng vài giờ sau khám.
Không lái xe ngay sau khi soi đáy mắt có giãn đồng tử
Thông báo với bác sĩ nếu có bệnh glôcôm góc hẹp (cần tránh giãn đồng tử trong một số trường hợp)
Kết luận
Soi đáy mắt là phương pháp quan trọng giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm, không chỉ ở mắt mà còn phản ánh sức khỏe toàn thân. Những tổn thương như phù gai thị, tân mạch võng mạc, xuất huyết đáy mắt… có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý toàn thân tiềm ẩn. Việc khám mắt định kỳ, đặc biệt với người có bệnh lý mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp, là hết sức cần thiết để bảo vệ thị lực và sức khỏe tổng thể.