Sẹo giác mạc là tình trạng giác mạc mất đi độ trong suốt, có thể xuất hiện ở trung tâm hoặc rìa giác mạc, với kích thước từ nhỏ đến bao phủ toàn bộ giác mạc. Tùy vị trí và độ nặng, sẹo có thể ảnh hưởng đến khả năng hội tụ ánh sáng và thị lực. Sẹo ở trung tâm giác mạc (trên đồng tử) thường gây suy giảm thị lực rõ rệt, trong khi sẹo ở rìa ngoài có thể không ảnh hưởng.
Cấu tạo giác mạc
Giác mạc (hay còn gọi là tròng đen), là một màng trong suốt có hình chỏm cầu chiếm 1/5 phía trước của vỏ nhãn cầu. Giác mạc cấu tạo gồm 5 lớp thực hiện chức năng bảo vệ nhãn cầu, hội tụ ánh sáng đi vào mắt cho hình ảnh trên võng mạc.
Giác mạc bình thường luôn trong suốt.
Sẹo giác mạc là gì?
Sẹo giác mạc là tình trạng giác mạc mất đi tính trong suốt.
Sẹo có thể ở trung tâm đồng tử (con ngươi) hoặc ngoài trung tâm.
Sẹo có thể chỉ là 1 đốm nhỏ nhưng có khi chiếm cả toàn bộ giác mạc.
Sẹo giác mạc có thể hạn chế khả năng hội tụ ánh sáng chính xác của giác mạc.
Không phải tất cả các vết sẹo ở mắt đều ảnh hưởng đến thị lực. Nếu sẹo ở rìa ngoài của giác mạc, nó có thể không làm thay đổi thị lực chút nào. Nhưng nếu sẹo dày, sẹo nằm ở giác mạc trung tâm ngay trên đồng tử, có thể gây mất thị lực đáng kể.
Nguyên nhân gây sẹo giác mạc
Bất kỳ nguyên nhân nào có thể làm giác mạc bị tổn thương như trầy xước, rách hoặc viêm đều có khả năng gây sẹo giác mạc.
Tùy theo tổn thương ở lớp nào của giác mạc thì sẽ gây ra sẹo giác mạc:
- Tổn thương lớp biểu mô (lớp nông ngoài cùng của giác mạc) thường có thể tự lành mà không để lại sẹo, trừ khi tổn thương sâu và lan rộng.
- Tổn thương các lớp sâu hơn của giác mạc, đặc biệt là lớp nhu mô và màng Bowman, sẽ có khả năng gây ra sẹo giác mạc, ảnh hưởng đến thị lực.
Cấu trúc đặc biệt của lớp nhu mô giác mạc góp phần tạo nên độ trong suốt của giác mạc. Những tổn thương như vết thương giác mạc sâu / rách giác mạc, vết loét do viêm…nếu sâu đến lớp nhu mô thường để lại sẹo đục vĩnh viễn ở giác mạc.
Các nguyên nhân có khả năng gây sẹo giác mạc, bao gồm:
- Trầy xước giác mạc, dị vật giác mạc, rách giác mạc…thường do chấn thương, tai nạn lao động.
- Viêm giác mạc sâu, viêm loét giác mạc.
- Viêm giác mạc do đeo kính áp tròng.
- Phẫu thuật mi mắt: mi dầy cọ vào giác mạc gây trầy, phản ứng viêm.
- Bệnh lý giác mạc: giác mạc chóp, rối loạn nội mô giác mạc, loạn dưỡng giác mạc di truyền…
- Tăng nhãn áp gây phù giác mạc kéo dài.
Phẫu thuật khúc xạ PRK là phẫu thuật sử dụng tia laser để điều chỉnh cận thị, viễn thị và loạn thị bằng cách thay đổi hình dạng giác mạc. Giống như bất kỳ phẫu thuật nào, PRK cũng có những rủi ro và sẹo giác mạc là một trong những rủi ro đó.
Một nhóm các vấn đề về mắt do thiếu vitamin A , đặc trưng bởi tình trạng khô mắt nghiêm trọng. Bệnh này chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ ở các vùng nghèo đói trên khắp thế giới.
Triệu chứng sẹo giác mạc
Các triệu chứng của sẹo giác mạc
- Tầm nhìn mờ.
- Chói sáng.
- Cộm xốn, cảm giác có vật gì đó trong mắt bạn.
Hoặc không có triệu chứng gì.
Hầu hết các vết sẹo giác mạc đều dễ chẩn đoán trong quá trình khám mắt định kỳ . Sẹo giác mạc trông giống như một lớp mờ đục màu trắng trong giác mạc vốn trong suốt. Đôi khi, sẹo giác mạc có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Các vết sẹo làm thay đổi hình dạng của giác mạc, khiến bề mặt giác mạc trở nên không đều.
Một số loại sẹo giác mạc mỏng sâu khó phát hiện, có thể không được bác sĩ phát hiện khi khám mắt. Trong những trường hợp này, chụp bản đồ giác mạc hoặc chụp OCT bán phần trước có thể hỗ trợ chẩn đoán.
Sẹo giác mạc có thể tự lành hay không?
Các vết xước giác mạc nhỏ và các vết thương nông chỉ ở lớp biểu mô giác mạc – có thể tự lành (không để lại sẹo vĩnh viễn), thường là trong vòng một đến hai ngày. Bác sĩ nhãn khoa có thể kê đơn thuốc nhỏ mắt để giảm viêm và giúp mắt bạn lành lại đúng cách.
Nếu các lớp sâu hơn của giác mạc bị tổn thương do chấn thương hoặc nhiễm trùng, sẹo có thể hình thành khiến giác mạc mất độ trong suốt (còn gọi là đục giác mạc). Các nguyên nhân gây tổn thương giác mạc sâu – không thể tự lành, cần phải khám – điều trị và theo dõi để giúp mắt lành sẹo theo cách tốt nhất.
Sẹo giác mạc được điều trị như thế nào?
Sẹo giác mạc, có thể làm suy giảm thị lực. Có nhiều phương pháp khác nhau điều trị sẹo giác mạc, tùy thuộc vào vị trí của sẹo, mức độ sâu của sẹo giác mạc, thị lực của bệnh nhân bị ảnh hưởng.
Các lựa chọn điều trị bao gồm: thuốc và kính áp tròng chuyên dụng cho đến các thủ thuật laser và ghép giác mạc.
Sẹo nhỏ có thể tự khỏi hoặc bằng thuốc và kính áp tròng.
Sẹo nghiêm trọng hơn có thể cần điều trị bằng laser (phẫu thuật cắt giác mạc bằng lases PTK) hoặc ghép giác mạc.
Thuốc và thuốc nhỏ mắt
Trường hợp nhẹ, thuốc nhỏ mắt corticosteroid và chất bôi trơn, có thể giúp giảm viêm và đau, nhưng có thể không loại bỏ hoàn toàn sẹo gíac mạc.
Điều chỉnh thị lực bằng kính loạn thị
Nếu các vết sẹo nhẹ ở ngoại vi giác mạc gây độ loạn thị khiến tầm nhìn của bạn bị mờ hoặc nhòe, kính gọng loạn thị có thể giúp bạn nhìn rõ hơn.
Kính áp tròng cứng
Là loại kính áp tròng chuyên dụng dành cho bệnh nhân có giác mạc không đều do sẹo giác mạc. Kính áp tròng chuyên dụng, như RGP (thấm khí cứng) và kính áp tròng cứng, thường được sử dụng cho tình trạng sẹo giác mạc từ nhẹ đến nặng.
Kính áp tròng này có đường kính khoảng 16 mm lớn hơn kính áp tròng thấm khí thông thường. Kính chứa đầy dung dịch muối khi đeo vào mắt giúp lấp đầy những chỗ lồi lõm trên giác mạc bị sẹo, kính phủ hoàn toàn lên rìa giác mạc và 1 phần củng mạc.
Kính áp tròng cứng có thể là phương pháp điều trị hiệu quả cho sẹo giác mạc, khi chúng nhô lên trên giác mạc và tạo ra bề mặt nhẵn, đều để ánh sáng đi qua, cải thiện thị lực có thể làm giảm các triệu chứng như chói và quầng sáng, đặc biệt là vào ban đêm.
Phẫu thuật bằng laser – Phototherapeutic keratectomy (PTK)
Có thể loại bỏ một lượng nhỏ mô sẹo và sẹo nông (10 – 20% phía trên bề mặt của giác mạc) bằng phương pháp điều trị bằng laser gọi là PTK.
Phẫu thuật cắt giác mạc bằng quang trị liệu (PTK) là một thủ thuật dùng tia laser để điều trị sẹo giác mạc và các bất thường khác trên bề mặt. PTK hoạt động bằng cách loại bỏ chính xác các lớp mỏng mô giác mạc bị tổn thương bằng tia laser excimer, làm mịn bề mặt và thúc đẩy sự tái sinh của mô khỏe mạnh.
Ghép giác mạc
Nếu kính áp tròng hoặc phương pháp điều trị bằng laser không hiệu quả, bạn có thể cần phẫu thuật ghép giác mạc (keratoplasty).
Trong quá trình ghép giác mạc, bác sĩ phẫu thuật sẽ thay thế mô giác mạc bị sẹo của bệnh nhân bằng mô giác mạc khỏe mạnh của người hiến tặng nội tạng.
Phòng ngừa sẹo giác mạc
Để phòng ngừa sẹo giác mạc, bạn nên:
- Bảo vệ mắt tránh các tác nhân gây tổn thương giác mạc. Sử dụng kính bảo hộ khi làm việc trong môi trường có nguy cơ, đặc biệt là khi tiếp xúc với bụi, dị vật, hoặc hóa chất.
- Khám mắt định kỳ.
- Đeo kính áp tròng đúng cách.
- Điều trị sớm các bệnh lý về mắt. Điều trị các bệnh viêm loét giác mạc kịp thời để ngăn ngừa hình thành sẹo.
- Sử dụng nước mắt nhân tạo để giữ ẩm cho mắt.
- Tránh dụi mắt và không tự ý sử dụng các vật dụng để lấy dị vật trong mắt.
- Đến gặp bác sĩ chuyên khoa Mắt ngay khi có dị vật rơi vào mắt, trầy xước chấn thương giác mạc…