Động mạch trung tâm võng mạc là nhánh quan trọng của động mạch mắt, mang máu giàu oxy nuôi dưỡng lớp thần kinh võng mạc. Khi động mạch này bị tắc, máu không đến được võng mạc, tế bào thần kinh thiếu oxy và bị tổn thương nhanh chóng. Đây là một cấp cứu nhãn khoa, thường được ví như “nhồi máu não tại mắt”. Nếu không xử trí kịp thời, thị lực sẽ mất vĩnh viễn.
Nguyên nhân
Tắc động mạch trung tâm võng mạc thường do:
Huyết khối hoặc mảng xơ vữa: từ động mạch cảnh hay tim trôi lên gây bít mạch.
Bệnh lý tim mạch: rung nhĩ, bệnh van tim, nhồi máu cơ tim.
Rối loạn đông máu: dễ hình thành cục máu đông bất thường.
Viêm động mạch thái dương: thường gặp ở người lớn tuổi.
Chấn thương hoặc thủ thuật mắt: hiếm gặp nhưng có thể gây tắc.
Dấu hiệu nhận biết
Triệu chứng điển hình nhất là giảm thị lực đột ngột:
- Người bệnh cảm giác như có màn đen che mắt chỉ trong vài giây hoặc vài phút.
- Mức độ từ nhìn mờ nặng đến gần như mất hẳn thị lực.
- Thường chỉ xảy ra một bên mắt.
Đáng chú ý: không kèm đau nhức.
Khám đáy mắt cho thấy:
- Võng mạc phù trắng bệch.
- Hoàng điểm xuất hiện “đốm đỏ anh đào” đặc trưng.
- Động mạch võng mạc hẹp lại, dòng máu chảy chậm.
Yếu tố nguy cơ
Một số nhóm bệnh làm tăng khả năng mắc bệnh này:
- Tăng huyết áp.
- Đái tháo đường.
- Rối loạn mỡ máu, xơ vữa động mạch.
- Bệnh tim (rung nhĩ, bệnh van tim).
- Hút thuốc lá, ít vận động, béo phì.
Xem thêm: Đục thủy tinh thể: có thể trì hoãn mổ được không?
Tiên lượng
Tắc động mạch trung tâm võng mạc có tiên lượng rất nặng.
Sau 90–120 phút thiếu máu, võng mạc đã bị tổn thương không hồi phục.
Sau 4–6 giờ, thị lực thường chỉ còn phân biệt sáng – tối, nguy cơ mù lòa vĩnh viễn.
Do đó, đây là một cấp cứu cần xử trí ngay trong “cửa sổ vàng”.
Xử trí cấp cứu
Khi bệnh nhân có biểu hiện nghi ngờ, cần đưa ngay đến bệnh viện chuyên khoa mắt. Một số biện pháp khẩn cấp có thể được áp dụng:
Xoa nhãn cầu: tạo áp lực thay đổi giúp cục tắc di chuyển, khơi thông dòng máu.
Hạ nhãn áp nhanh bằng thuốc hoặc chọc dịch tiền phòng.
Thở oxy cao áp hoặc hít carbogen (hỗn hợp oxy và CO₂).
Thuốc giãn mạch, thuốc tiêu sợi huyết: áp dụng ở trung tâm chuyên sâu khi đủ điều kiện.
Điều trị nguyên nhân: kiểm soát bệnh tim mạch, huyết áp, rối loạn đông máu.
Điều quan trọng là thời gian. Càng đến muộn, khả năng phục hồi thị lực càng thấp.
Phòng ngừa
Vì bệnh liên quan mật thiết đến hệ tim mạch và chuyển hóa, phòng ngừa có vai trò then chốt:
Kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
Điều trị bệnh tim mạch, rối loạn đông máu theo đúng hướng dẫn.
Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì chế độ ăn lành mạnh.
Tập thể dục đều đặn để tăng cường tuần hoàn.
Khám mắt định kỳ, đặc biệt với người có nguy cơ cao.
Tổng kết
Tắc động mạch trung tâm võng mạc là một bệnh lý nguy hiểm và cấp tính, có thể khiến bệnh nhân mất thị lực chỉ trong vài giờ. Triệu chứng đặc trưng là giảm thị lực đột ngột, không đau. Việc chẩn đoán và điều trị phải được tiến hành khẩn cấp trong “cửa sổ vàng” để có cơ hội cứu thị lực. Đồng thời, quản lý tốt các bệnh lý tim mạch, huyết áp, tiểu đường và lối sống là cách phòng ngừa hiệu quả nhất.