Loạn thị là một trong những tật khúc xạ thường gặp của mắt, bên cạnh cận thị và viễn thị. Mặc dù phổ biến, loạn thị vẫn là nguyên nhân khiến nhiều người gặp khó khăn trong sinh hoạt, học tập và lao động do nhìn mờ kéo dài. Một trong những câu hỏi được quan tâm nhiều nhất là: loạn thị có chữa được không, và điều trị như thế nào là đúng? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp vấn đề này dưới góc nhìn chuyên môn nhãn khoa, dựa trên các bằng chứng y học hiện nay.
Loạn thị là gì?
Loạn thị (Astigmatism) là tình trạng khúc xạ trong đó công suất khúc xạ của mắt không đồng đều giữa các kinh tuyến chính, thường do hình dạng giác mạc hoặc thể thủy tinh không đối xứng, khiến các tia sáng song song đi vào mắt không hội tụ tại một tiêu điểm duy nhất trên võng mạc [1], [2].
Ở mắt bình thường, giác mạc có độ cong tương đối đồng đều theo các kinh tuyến, giúp hình ảnh được hội tụ chính xác. Ngược lại, trong loạn thị, sự khác biệt độ cong giữa các kinh tuyến làm hình ảnh bị mờ, méo hoặc chồng bóng ở mọi khoảng cách nhìn [2].
Nguyên nhân gây loạn thị
Loạn thị có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:
Loạn thị bẩm sinh: xuất hiện từ nhỏ, thường ổn định và có tính chất di truyền [1].
Loạn thị mắc phải: liên quan đến chấn thương mắt, sẹo giác mạc, viêm giác mạc, hoặc hậu phẫu nhãn khoa [3].
Loạn thị do bệnh lý giác mạc: điển hình là giác mạc chóp (keratoconus), gây loạn thị không đều và tiến triển theo thời gian [4].
Việc phân biệt loạn thị đều và loạn thị không đều có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn phương pháp điều trị.
Triệu chứng của loạn thị
Các biểu hiện thường gặp của loạn thị bao gồm:
Nhìn mờ hoặc méo hình ở cả nhìn xa và nhìn gần
Nhức mắt, mỏi mắt khi làm việc thị giác kéo dài
Đau đầu vùng trán – thái dương
Nhạy cảm với ánh sáng
Trẻ em có thể nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn và giảm khả năng học tập [1], [5]
Nhiều trường hợp loạn thị nhẹ không có triệu chứng rõ ràng, dễ bị bỏ sót nếu không khám mắt định kỳ.
Loạn thị có chữa được không?
Loạn thị CÓ THỂ được điều chỉnh hiệu quả, tuy nhiên khả năng “chữa khỏi” phụ thuộc vào nguyên nhân và phương pháp điều trị.
Cần phân biệt rõ:
- Điều chỉnh loạn thị: giúp cải thiện thị lực
- Điều trị nguyên nhân: chỉ áp dụng trong một số trường hợp đặc biệt
4.1. Đeo kính gọng và kính áp tròng
Đây là phương pháp điều trị phổ biến nhất.
Kính gọng sử dụng tròng kính trụ để bù trừ sự khác biệt công suất khúc xạ giữa các kinh tuyến [1].
Kính áp tròng toric cho thị lực tốt hơn trong nhiều trường hợp loạn thị trung bình – cao [5].
👉 Phương pháp này không làm mất loạn thị, nhưng giúp người bệnh đạt thị lực tối ưu và an toàn lâu dài.
4.2. Phẫu thuật khúc xạ điều trị loạn thị
Phẫu thuật khúc xạ (LASIK, Femto LASIK, SMILE) có thể điều chỉnh loạn thị lâu dài bằng cách tái định hình giác mạc [6].
Điều kiện áp dụng:
- Loạn thị đề
- Giác mạc đủ dày, không có bệnh lý tiến triển
- Khúc xạ ổn định
Phẫu thuật cho kết quả thị lực tốt và ổn định nếu được chỉ định đúng, nhưng không phù hợp cho mọi bệnh nhân [6].
4.3. Điều trị loạn thị do bệnh lý giác mạc
Trong các bệnh lý như giác mạc chóp, mục tiêu điều trị là ngăn tiến triển bệnh và cải thiện chức năng thị giác, không phải “chữa khỏi hoàn toàn” loạn thị [4].
Các phương pháp bao gồm:
- Cross-linking giác mạc
- Kính tiếp xúc cứng (RGP)
- Ghép giác mạc trong giai đoạn muộn
Loạn thị có tự khỏi không?
Loạn thị không tự khỏi theo thời gian. Ở trẻ em, độ loạn thị có thể thay đổi nhẹ trong quá trình phát triển mắt, nhưng đa phần vẫn tồn tại nếu không được chỉnh kính [1]. Ở người lớn, loạn thị thường ổn định hoặc nặng dần nếu có bệnh lý giác mạc kèm theo.
Loạn thị có nguy hiểm không?
Loạn thị không gây mù, nhưng nếu không được phát hiện và điều chỉnh sớm có thể dẫn đến:
Nhược thị ở trẻ em
Giảm hiệu suất học tập và lao động
Mỏi mắt mạn tính, đau đầu kéo dài [5]
Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời các rối loạn thị giác liên quan.
Khi nào cần khám bác sĩ chuyên khoa mắt?
Nên đi khám khi:
Thị lực mờ kéo dài
Đau đầu, mỏi mắt thường xuyên
Trẻ em có dấu hiệu nhìn kém
Có nhu cầu phẫu thuật khúc xạ
Tiền sử gia đình có bệnh giác mạc [1], [4]
Kết luận
Loạn thị là tật khúc xạ phổ biến, có thể kiểm soát và điều chỉnh hiệu quả bằng các phương pháp hiện đại. Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần dựa trên nguyên nhân, mức độ loạn thị và đánh giá toàn diện của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khám mắt định kỳ và tuân thủ hướng dẫn điều trị là chìa khóa giúp bảo vệ thị lực lâu dài.
Tài liệu tham khảo
American Academy of Ophthalmology. Basic and Clinical Science Course: Optics, Refraction and Contact Lenses. AAO; 2023.
Kanski JJ, Bowling B. Clinical Ophthalmology: A Systematic Approach. 9th ed. Elsevier; 2020.
Yanoff M, Duker JS. Ophthalmology. 5th ed. Elsevier; 2019.
Rabinowitz YS. Keratoconus. Survey of Ophthalmology. 2020.
Benjamin WJ. Borish’s Clinical Refraction. 3rd ed. Elsevier; 2021.
Gatinel D, et al. Refractive surgery for astigmatism. Journal of Cataract & Refractive Surgery. 2021.