Tật khúc xạ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực trên toàn thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 2.2 tỷ người đang bị ảnh hưởng bởi các vấn đề về khúc xạ, trong đó nhiều trường hợp không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Dù không phải là một bệnh cấp cứu, tật khúc xạ có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng nếu không được phát hiện và can thiệp sớm. Vậy tật khúc xạ có nguy hiểm không? Khi nào thì cần điều trị gấp? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Tật khúc xạ là gì?
Trước khi đi sâu vào mức độ nguy hiểm, hãy cùng tìm hiểu cơ bản về tật khúc xạ. Đây là tình trạng mắt không thể tập trung ánh sáng chính xác lên võng mạc, dẫn đến hình ảnh bị mờ.
- Cận thị: Mắt nhìn gần rõ nhưng nhìn xa bị mờ. Do trục nhãn cầu quá dài hoặc giác mạc quá cong, ánh sáng hội tụ trước võng mạc.
- Viễn thị: Mắt nhìn xa có thể rõ nhưng nhìn gần bị mờ. Do trục nhãn cầu ngắn hoặc giác mạc quá dẹt, ánh sáng hội tụ sau võng mạc.
- Loạn thị: Mắt nhìn mọi khoảng cách đều bị mờ hoặc méo mó, do giác mạc hoặc thể thủy tinh không đều (bị cong lệch không đều theo các trục).
Tật khúc xạ có nguy hiểm không?
Câu trả lời là CÓ, tật khúc xạ có thể gây nguy hiểm nếu không được quản lý đúng cách. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại tật khúc xạ, độ nặng và thời điểm được phát hiện, điều trị.
Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Cuộc Sống
Đầu tiên và dễ nhận thấy nhất là sự suy giảm chất lượng cuộc sống. Thị lực kém do tật khúc xạ gây ra nhiều bất tiện hàng ngày:
Khó khăn trong sinh hoạt, học tập và làm việc: Đọc sách, lái xe, xem TV, sử dụng máy tính, thậm chí nhận diện khuôn mặt đều trở nên khó khăn. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến trẻ em trong quá trình học tập và phát triển.
Mỏi mắt, đau đầu: Để cố gắng nhìn rõ, mắt phải làm việc quá sức, dẫn đến tình trạng mỏi mắt, khô mắt, đau đầu thường xuyên, ảnh hưởng đến năng suất làm việc và sự tập trung.
Nguy cơ tai nạn: Thị lực kém làm tăng nguy cơ té ngã, va chạm, đặc biệt nguy hiểm khi lái xe hoặc vận hành máy móc, gây nguy hiểm cho bản thân và những người xung quanh.
Biến chứng nguy hiểm về mắt
Đây là khía cạnh đáng lo ngại nhất của tật khúc xạ không được điều trị, có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn:
Nhược thị (Mắt lười)
Đây là biến chứng rất phổ biến ở trẻ em mắc tật khúc xạ không được chỉnh kính sớm, đặc biệt là cận thị, viễn thị, loạn thị nặng một bên mắt. Não bộ sẽ “phớt lờ” hình ảnh mờ từ mắt yếu, dần dần mất khả năng nhìn rõ dù sau này có đeo kính hay phẫu thuật. Nhược thị nếu không được điều trị trước 9 tuổi thì khả năng phục hồi thị lực rất thấp.
Lác (Lé)
Tật khúc xạ không được điều chỉnh đúng có thể gây mất cân bằng giữa hai mắt, dẫn đến lác. Lác không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn làm giảm chức năng thị giác hai mắt (tạo độ sắc nét ảnh, trường ảnh, …).
Biến chứng võng mạc
Đây là biến chứng đặc biệt nguy hiểm ở những người cận thị nặng (từ -6D trở lên). Do trục nhãn cầu bị kéo dài, các cấu trúc bên trong mắt, đặc biệt là võng mạc, bị kéo căng và mỏng đi. Điều này làm tăng nguy cơ:
Bong võng mạc
Một tình trạng cấp cứu nhãn khoa khi võng mạc bị tách ra khỏi lớp mô nâng đỡ, có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu không được phẫu thuật kịp thời.
Thoái hóa võng mạc chu biên
Các vùng võng mạc mỏng và yếu hơn, dễ hình thành các lỗ rách.
Xuất huyết dịch kính
Mạch máu trong mắt bị vỡ, gây chảy máu vào dịch kính, làm mờ tầm nhìn đột ngột.
Tân mạch hắc mạc
Sự phát triển bất thường của mạch máu dưới võng mạc, có thể gây chảy máu và sẹo, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực trung tâm.
Tăng nhãn áp (Glaucoma)
Một số nghiên cứu cho thấy người cận thị nặng có nguy cơ mắc bệnh glôcôm cao hơn. Glôcôm là bệnh lý tổn thương thần kinh thị giác do áp lực trong mắt tăng cao, có thể dẫn đến mất thị trường và mù lòa không hồi phục.
Đục thủy tinh thể sớm
Một số trường hợp cận thị nặng có thể phát triển đục thủy tinh thể sớm hơn người bình thường.
Khi nào cần điều trị gấp?
Mặc dù tật khúc xạ thường không phải là tình trạng cấp cứu, nhưng có những dấu hiệu cho thấy bạn cần đến gặp bác sĩ mắt ngay lập tức, vì chúng có thể là biểu hiện của các biến chứng nghiêm trọng và cần can thiệp khẩn cấp để bảo vệ thị lực:
Ở trẻ em
- Trẻ hay nheo mắt, nghiêng đầu, cúi sát khi đọc hoặc xem tivi.
- Không chú ý trong lớp học, dễ phân tâm, học lực sa sút.
- Hay dụi mắt, chảy nước mắt khi nhìn gần.
- Một mắt có vẻ “lười” hơn, thị lực kém rõ rệt.
- Gia đình có tiền sử cận thị nặng hoặc lác mắt.
- Đã đeo kính nhưng thị lực không cải thiện, nghi ngờ nhược thị.
Ở người lớn
- Thị lực giảm nhanh, đặc biệt ở một bên mắt.
- Đột ngột xuất hiện chớp sáng, đàn ruồi bay, vùng tối/ màn che một phần hoặc toàn bộ tầm nhìn → nghi ngờ bong võng mạc.
- Cảm thấy mỏi mắt, nhức đầu thường xuyên dù đã đeo kính.
- Cận thị tiến triển nhanh trong thời gian ngắn.
- Bị song thị (nhìn đôi), méo hình.
- Đau mắt dữ dội kèm đỏ mắt, nhìn mờ, buồn nôn/nôn 🡪 dấu hiệu cơn glaucoma cấp tính, một tình trạng tăng áp lực mắt đột ngột và nguy hiểm.
- Làm việc trong môi trường yêu cầu thị lực tốt (lái xe, thợ cơ khí…).
Khi Nào Nên Đến Gặp Bác Sĩ Mắt Định Kỳ?
Ngoài các trường hợp cấp cứu, việc khám mắt định kỳ là vô cùng quan trọng để phát hiện sớm và điều trị tật khúc xạ, ngăn ngừa biến chứng:
Trẻ em: Nên kiểm tra mắt lần đầu vào khoảng 6 tháng tuổi, sau đó vào 3 tuổi và trước khi vào lớp 1. Sau đó, kiểm tra định kỳ mỗi 6-12 tháng/lần, hoặc thường xuyên hơn nếu có các yếu tố nguy cơ (tiền sử gia đình mắc tật khúc xạ, sinh non…). Phát hiện sớm tật khúc xạ ở trẻ em là chìa khóa để điều trị nhược thị thành công.
Người lớn:
Dưới 40 tuổi: Nên khám mắt định kỳ 1-2 năm/lần, đặc biệt nếu có các triệu chứng nhìn mờ, mỏi mắt khi học tập, làm việc.
Từ 40 tuổi trở lên: Nên khám mắt định kỳ hàng năm. Ở độ tuổi này, nguy cơ mắc các bệnh về mắt như lão thị, glôcôm, đục thủy tinh thể bắt đầu tăng lên.
Người có yếu tố nguy cơ cao: Bệnh nhân tiểu đường, huyết áp cao, có tiền sử gia đình mắc các bệnh về mắt (glôcôm, thoái hóa hoàng điểm, bong võng mạc…), hoặc những người đã từng phẫu thuật mắt cần khám mắt thường xuyên hơn theo chỉ định của bác sĩ.
Kết luận
Tật khúc xạ là một tình trạng phổ biến nhưng không thể xem nhẹ. Dù không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu không được phát hiện và điều trị đúng lúc, nó có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Việc nhận biết các dấu hiệu bất thường và đi khám mắt định kỳ là điều quan trọng giúp phát hiện sớm và can thiệp hiệu quả. Nếu bạn hoặc người thân đang có các biểu hiện thị lực bất thường, đừng ngần ngại tìm đến bác sĩ chuyên khoa Mắt để được tư vấn và điều trị kịp thời.
Bác sĩ Nguyễn Trần Kiên An