Bản Chất Của Hiện Tượng “Lồi Mắt” Khi Cận Thị
Trên thực tế, hầu hết các trường hợp cận thị nặng (cận thị tiến triển) không phải là mắt bị lồi ra khỏi hốc mắt theo nghĩa nhô ra phía trước (Exophthalmos) như trong bệnh lý tuyến giáp (Bệnh Basedow) hay u hốc mắt.
Bản chất của hiện tượng này là sự gia tăng chiều dài trục nhãn cầu (Axial Length – AL). Ở mắt bình thường, trục nhãn cầu dài khoảng 23 − 24 mm. Khi độ cận tăng cao (đặc biệt từ −6.00 D trở lên), nhãn cầu bị kéo dãn dài ra theo chiều trước – sau, có thể đạt mốc 26 − 30 mm hoặc hơn. Sự dãn dài này làm thể tích nhãn cầu to lên, khiến mi mắt bị đẩy nhẹ ra trước hoặc khoảng hở mi trông rộng hơn.
Bên cạnh đó, việc đeo kính cận gọng phân kỳ (thấu kính phân kỳ) lâu năm tạo ra hiệu ứng quang học thu nhỏ hình ảnh. Khi tháo kính ra, người đối diện nhìn thấy đôi mắt dường như to và “lồi” hơn so với khi đang đeo kính.
Khả Năng Điều Trị Và Phục Hồi
Về mặt sinh học, trục nhãn cầu một khi đã dãn dài ra thì không thể thu ngắn lại bằng bất kỳ phương pháp nội khoa, tập luyện hay phẫu thuật khúc xạ nào.
Xem thêm bài viết: Bệnh lý hoàng điểm do sốt xuất huyết: Cơ chế, lâm sàng, chẩn đoán và xử trí
- Phẫu thuật khúc xạ (LASIK, Femto-LASIK, SMILE, Phakic ICL): Các phương pháp mổ cận chỉ can thiệp làm thay đổi độ cong giác mạc hoặc đặt thêm thấu kính nội nhãn để triệt tiêu độ cận, giúp bệnh nhân bỏ kính gọng. Phẫu thuật khúc xạ hoàn toàn không can thiệp vào chiều dài trục nhãn cầu, do đó không làm mắt “bớt lồi” hay thu nhỏ nhãn cầu lại. Tuy nhiên, sau mổ, nhờ bỏ được cặp kính gọng dày (vốn gây hiệu ứng thu nhỏ mắt), cảm giác mắt bị lồi giả tạo sẽ giảm đi đáng kể dưới góc nhìn thẩm mỹ.
- Phẫu thuật giải áp hốc mắt (Orbital Decompression): Đây là phẫu thuật can thiệp phẫu thuật mở rộng hốc mắt hoặc cắt bỏ bớt tổ chức mỡ hốc mắt. Tuy nhiên, phẫu thuật này chỉ được chỉ định cho bệnh lý mắt Basedow hoặc u hốc mắt gây chèn ép dây thần kinh thị giác. Bác sĩ nhãn khoa không chỉ định phẫu thuật này cho mắt lồi do kéo dài trục nhãn cầu cận thị thuần túy vì nguy cơ rủi ro biến chứng phẫu thuật rất cao.
- Kiểm soát cận thị tiến triển ở trẻ em: Việc can thiệp ngăn ngừa trục nhãn cầu dãn dài quá mức ngay từ nhỏ (bằng kính Ortho-K, tròng kính kiểm soát cận thị, hoặc thuốc nhỏ mắt Atropin nồng độ thấp) là giải pháp duy nhất giúp hạn chế tối đa tình trạng “lồi” mắt do cận thị cao khi trưởng thành.
Lời Khuyên Cho Bệnh Nhân
Mắt cận thị nặng có trục nhãn cầu dài không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà quan trọng hơn là nguy cơ thoái hóa võng mạc, rách/bong võng mạc hay phình dãn cực sau (posterior staphyloma). Do đó, người có mắt “lồi” do cận cao cần:
- Soi đáy mắt định kỳ mỗi 6 – 12 tháng để kiểm tra tình trạng võng mạc. • Tránh các vận động mạnh, va đập trực tiếp vào vùng đầu mặt.
- Cân nhắc các giải pháp bỏ kính (kính áp tròng, phẫu thuật khúc xạ) để cải thiện diện mạo thẩm mỹ và sự tự tin.
Tài liệu tham khảo (References)
- American Academy of Ophthalmology (AAO). Basic and Clinical Science Course (BCSC), Section 3: Clinical Optics and Vision Rehabilitation, 2023–2024 Edition. 2. Morgan, I. G., Ohno-Matsui, K., & Saw, S. M. Myopia. The Lancet, 379(9827), 1739-1748, 2012.
- Flitcroft, D. I. The complex interactions of retinal, optical and environmental factors in myopia aetiology. Progress in Retinal and Eye Research, 31(6), 622-660, 2012.