Sốt xuất huyết Dengue (SXH) không chỉ gây biến chứng toàn thân mà còn gây tổn thương mắt, đặc biệt là bệnh lý hoàng điểm, có thể dẫn đến giảm thị lực nghiêm trọng. Tổn thương này thường xuất hiện 1–2 tuần sau giai đoạn sốt, do đáp ứng miễn dịch quá mức hoặc viêm mạch võng mạc liên quan SXH [1][4].
Cơ chế bệnh sinh
Rối loạn miễn dịch (immune-mediated injury)
Nhiều nghiên cứu cho rằng phản ứng miễn dịch quá mức trong giai đoạn hồi phục SXH là nguyên nhân chính gây tổn thương hoàng điểm. Giai đoạn này gắn liền với tình trạng viêm nội mô mạch máu, tăng tính thấm mao mạch, dẫn đến phù hoàng điểm dạng nang hoặc lan tỏa [1][4].
Viêm mạch võng mạc (retinal vasculitis)
Viêm mạch do SXH có thể ảnh hưởng các tiểu động mạch và mao mạch võng mạc, gây xuất huyết, giảm tưới máu và bong thanh dịch hoàng điểm [2][3].
Tổn thương trực tiếp do virus
Một số báo cáo ghi nhận sự hiện diện của virus Dengue trong nội nhãn, cho thấy khả năng virus tác động trực tiếp đến lớp biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) và màng Bruch, dù cơ chế này ít gặp hơn [4].
Biểu hiện lâm sàng
Giảm thị lực đột ngột
Triệu chứng điển hình nhất, xuất hiện đột ngột từ vài ngày đến 2 tuần sau sốt. Mức độ giảm thị lực dao động từ nhẹ đến nặng, thậm chí chỉ còn cảm nhận ánh sáng [1][2].
Méo hình (metamorphopsia)
Thường do dịch tích tụ trong hoàng điểm hoặc tổn thương lớp photoreceptor, đặc biệt vùng ellipsoid [1][4].
Ám điểm trung tâm
Ám điểm xảy ra khi có phù hoàng điểm, rối loạn lớp nhân ngoài (ONL) hoặc gián đoạn dải ellipsoid — yếu tố liên quan chặt chẽ mức độ giảm thị lực [4].
Rối loạn thị sắc và song thị
Ít gặp hơn nhưng đã được ghi nhận trong trường hợp SXH gây viêm thị thần kinh hoặc tổn thương lan tỏa [3].
Hình ảnh học
OCT (Optical Coherence Tomography)
OCT là công cụ then chốt trong chẩn đoán, giúp xác định rõ loại tổn thương:
Phù hoàng điểm dạng nang (CME): hình ảnh khoang dịch rõ trong các lớp võng mạc [1][4].
Bong thanh dịch hoàng điểm (SMD): thường kết hợp rối loạn RPE [2].
Gián đoạn dải ellipsoid: là yếu tố tiên lượng trực tiếp mức độ phục hồi thị lực [4].
Tăng phản xạ hoặc mất liên tục lớp RPE: liên quan cơ chế viêm hoặc tổn thương trực tiếp do virus [1].
Chụp mạch huỳnh quang (FA)
Cho thấy rò thuốc, viêm mạch, tắc mạch hoặc phù hoàng điểm dạng lan tỏa. Những dấu hiệu này đã được mô tả rõ trong nhiều ca bệnh SXH nặng có giảm thị lực [3][4].
OCTA
Ống kính OCTA giúp quan sát giảm mật độ lưới mao mạch, FAZ giãn rộng và giảm tưới máu vùng hoàng điểm — dấu hiệu của viêm mạch và thiếu máu võng mạc [4].
Chẩn đoán
Chẩn đoán bệnh lý hoàng điểm do SXH dựa vào:
- Tiền sử sốt xuất huyết trong 1–2 tuần
- Giảm thị lực khởi phát mới
- Hình ảnh phù hợp trên OCT, FA, OCTA [1][4]
Loại trừ các nguyên nhân khác: phù hoàng điểm do tắc mạch, viêm màng bồ đào, thoái hóa hoàng điểm tuổi già [3].
Điều trị
Theo dõi không điều trị
Áp dụng khi tổn thương nhẹ, thị lực còn tốt và OCT không cho thấy tổn thương ellipsoid nặng. Nhiều trường hợp tự hồi phục trong 4–6 tuần [1].
Corticoid toàn thân
Dùng khi:
Giảm thị lực nặng
Phù hoàng điểm dạng nang hoặc lan tỏa
Bong thanh dịch hoàng điểm
Viêm mạch võng mạc
Corticoid được xem là liệu pháp hiệu quả nhất hiện nay nhằm giảm phản ứng viêm quá mức sau SXH [2][4].
Corticoid tại chỗ (sub-tenon hoặc nội nhãn)
Áp dụng cho bệnh nhân không thể dùng corticoid toàn thân. Hiệu quả đã được chứng minh trong phù hoàng điểm kéo dài [3].
NSAIDs đường uống hoặc nhỏ mắt
Dùng hỗ trợ trong trường hợp phù nhẹ không có viêm mạch đáng kể.
Kháng VEGF (anti-VEGF)
Không phải lựa chọn chính thống. Chỉ xem xét khi phù hoàng điểm kéo dài ≥ 3 tháng hoặc có tổn thương mạch máu không đáp ứng corticoid [4].
Điều trị toàn thân
Ngoài mắt, cần theo dõi tiểu cầu, men gan và huyết động để đánh giá giai đoạn hồi phục của SXH [1].
Tiên lượng
80–90% bệnh nhân hồi phục thị lực trong vòng 4–12 tuần [1][2].
Các yếu tố tiên lượng xấu:
Gián đoạn dải ellipsoid [4]
Rối loạn cấu trúc RPE nặng [1]
Viêm mạch võng mạc kèm tắc mạch [3]
Bong dịch dưới võng mạc kéo dài
Thông điệp truyền thông
Sốt xuất huyết không chỉ nguy hiểm toàn thân mà còn đe dọa thị lực.
Bất kỳ người bệnh SXH nào cũng nên khám mắt từ 1–2 tuần sau khi hết sốt, đặc biệt nếu có dấu hiệu mờ mắt hoặc méo hình [1][4].
Việc phát hiện và điều trị sớm có thể giúp phục hồi thị lực hoàn toàn.
Hãy chủ động phòng chống muỗi, diệt lăng quăng, bảo vệ sức khỏe và thị lực của chính bạn và gia đình.
Tài liệu tham khảo (APA)
Bacsal, K. E., Chee, S. P., Cheng, C. L., & Flores, J. V. (2007). Dengue-associated maculopathy. Archives of Ophthalmology, 125(4), 501–510.
Su, D. H., Bacsal, K., Chee, S. P., Flores, J., Jap, A., & Cheng, C. L. (2007). Dengue maculopathy: Not an uncommon complication of dengue fever. Eye, 21(3), 324–330.
Lim, W. K., Mathur, R., Koh, A., Yeoh, R., & Chee, S. (2004). Ocular manifestations of dengue fever. Ophthalmology, 111(11), 2057–2064.
Ng, A. W., & Teoh, S. C. (2015). Dengue eye disease. Survey of Ophthalmology, 60(2), 106–114.