Sẹo giác mạc là một trong những nguyên nhân quan trọng gây suy giảm thị lực, nhiều bệnh nhân sau khi bị viêm loét giác mạc hoặc chấn thương mắt sẽ để lại vùng đục trắng trên giác mạc, gây nhìn mờ. Tuy nhiên, với sự phát triển của nhãn khoa hiện đại, nhiều phương pháp điều trị tiên tiến đã giúp cải thiện đáng kể thị lực cho người bệnh.
Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu rõ sẹo giác mạc là gì và các phương pháp điều trị hiện nay.
Sẹo giác mạc là gì?
Giác mạc là lớp mô trong suốt nằm ở phía trước nhãn cầu, đóng vai trò như “cửa sổ quang học” của mắt và chiếm khoảng 2/3 công suất khúc xạ của hệ thống quang học mắt. Để đảm bảo thị lực tốt, giác mạc cần phải trong suốt và có cấu trúc đều đặn.
Khi giác mạc bị tổn thương do viêm, nhiễm trùng hoặc chấn thương, quá trình lành thương có thể tạo ra mô xơ đục thay thế mô giác mạc bình thường, từ đó hình thành sẹo giác mạc.
Mức độ ảnh hưởng đến thị lực phụ thuộc vào:
- Vị trí sẹo (trung tâm hay ngoại vi)
- Kích thước vùng sẹo
- Độ sâu của tổn thương
Sẹo nằm ở vùng trung tâm giác mạc thường gây giảm thị lực nhiều hơn so với sẹo ở vùng rìa.
Nguyên nhân gây sẹo giác mạc
Trong thực hành lâm sàng, sẹo giác mạc có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, phổ biến nhất gồm:
Viêm loét giác mạc
Đây là nguyên nhân thường gặp nhất. Tác nhân gây bệnh có thể là:
- Vi khuẩn
- Nấm
- Virus (đặc biệt là virus herpes)
Nếu không điều trị kịp thời, tổn thương có thể phá hủy nhu mô giác mạc và để lại sẹo vĩnh viễn.
Chấn thương mắt
Một số chấn thương thường gặp như:
- Móng tay chọc vào mắt
- Dị vật kim loại hoặc cát bụi
- Chấn thương do cành cây
Các tổn thương này có thể gây trầy xước hoặc loét giác mạc và dẫn đến sẹo.
Bỏng hóa chất
Bỏng do vôi, axit hoặc kiềm có thể gây tổn thương nặng nề cho giác mạc và để lại sẹo nghiêm trọng.
Biến chứng sau phẫu thuật mắt
Một số trường hợp hiếm gặp sau phẫu thuật mắt hoặc sau nhiễm trùng hậu phẫu cũng có thể dẫn đến sẹo giác mạc.
Các phương pháp điều trị sẹo giác mạc hiện nay
Hiện nay, nhãn khoa hiện đại có nhiều phương pháp giúp cải thiện thị lực cho bệnh nhân bị sẹo giác mạc. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào độ sâu của sẹo và mức độ ảnh hưởng đến thị lực.
Điều trị bảo tồn
Trong trường hợp sẹo nhỏ và nông, bác sĩ có thể áp dụng các phương pháp hỗ trợ như:
- Thuốc nhỏ mắt kháng viêm
- Nước mắt nhân tạo
- Kính áp tròng cứng
Các phương pháp này giúp cải thiện chất lượng thị giác và giảm triệu chứng khó chịu.
Laser excimer điều trị sẹo giác mạc (PTK)
Phototherapeutic Keratectomy (PTK) là kỹ thuật sử dụng laser excimer để loại bỏ lớp mô giác mạc bị đục.
Phương pháp này giúp:
- Làm phẳng bề mặt giác mạc
- Cải thiện độ trong suốt của giác mạc
- Tăng chất lượng thị lực
PTK đặc biệt hiệu quả trong các trường hợp sẹo giác mạc nông hoặc sẹo bề mặt.
Ghép giác mạc
Khi sẹo giác mạc sâu hoặc lan rộng, ghép giác mạc là phương pháp điều trị hiệu quả nhất.
Phẫu thuật này thay thế phần giác mạc bị tổn thương bằng giác mạc hiến tặng khỏe mạnh.
Các kỹ thuật ghép giác mạc hiện đại gồm:
- Ghép giác mạc xuyên (PKP)
- Ghép giác mạc lớp trước sâu (DALK)
- Ghép nội mô giác mạc (DMEK / DSEK)
Những kỹ thuật ghép lớp chọn lọc giúp giảm nguy cơ thải ghép và rút ngắn thời gian hồi phục so với ghép giác mạc toàn bộ.
Công nghệ tái tạo giác mạc
Một số nghiên cứu mới đang ứng dụng:
- Mô sinh học
- Giác mạc nhân tạo
- Công nghệ tái tạo collagen giác mạc
Những tiến bộ này mở ra hy vọng cho các bệnh nhân không có nguồn giác mạc hiến.
Phòng ngừa sẹo giác mạc?
Phòng ngừa luôn là yếu tố quan trọng nhất. Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ sẹo giác mạc gồm:
- Điều trị sớm viêm loét giác mạc
- Đeo kính bảo hộ khi lao động
- Không dụi mắt khi có dị vật
Khám mắt ngay khi có dấu hiệu đau, đỏ mắt hoặc nhìn mờ
Kết luận
Sẹo giác mạc là tình trạng có thể gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu tổn thương nằm ở vùng trung tâm giác mạc. Tuy nhiên, nhờ sự tiến bộ của nhãn khoa hiện đại, nhiều phương pháp điều trị như laser excimer (PTK), ghép giác mạc lớp chọn lọc và công nghệ tái tạo giác mạc đã giúp cải thiện đáng kể thị lực cho người bệnh.
Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh lý giác mạc là yếu tố quan trọng nhất để hạn chế hình thành sẹo và bảo tồn thị lực lâu dài.
Tài liệu tham khảo:
Kaufmann C et al. Cornea. 2015;34(10):1326-1328.
Rahman I, Carley F, Hillarby C, Brahma A, Tullo AB. Penetrating keratoplasty: indications, outcomes, and complications. Eye (Lond). 2009 Jun;23(6):1288-94
Deshmukh R, Reddy JC, Rapuano CJ, Vaddavalli PK. (2020). Phototherapeutic keratectomy: Indications, methods and decision making. Indian journal of ophthalmology, 68(12), 2856-2866.
Bác Sĩ Nguyễn Mỹ Ân