Đỏ mắt là một trong những triệu chứng phổ biến khiến người bệnh tìm đến khám chuyên khoa mắt. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đỏ mắt đều giống nhau. Trong thực hành nhãn khoa, bác sĩ thường phân biệt nhiều dạng đỏ mắt khác nhau, trong đó kết mạc cương tụ rìa là một dấu hiệu lâm sàng quan trọng, có thể liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng của giác mạc, mống mắt hoặc thể mi.
Việc nhận biết đúng dấu hiệu này giúp định hướng chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời, tránh nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.
Kết mạc cương tụ rìa là gì?
Kết mạc cương tụ rìa là tình trạng các mạch máu vùng rìa giác mạc giãn và sung huyết, tạo nên một vòng đỏ hoặc tím đỏ bao quanh rìa giác mạc. Trong nhãn khoa, dấu hiệu này còn được gọi là cương tụ quanh rìa giác mạc hoặc cương tụ thể mi.
Khác với đỏ mắt do viêm kết mạc thông thường, cương tụ rìa thường có đặc điểm:
- Mạch máu tập trung nhiều ở vùng quanh rìa giác mạc
- Màu đỏ sẫm hoặc tím đỏ
- Vùng đỏ giảm dần khi ra xa rìa giác mạc
- Ít di động khi dùng tăm bông đẩy kết mạc
Đây là dấu hiệu gợi ý tình trạng viêm hoặc kích thích các cấu trúc sâu hơn trong mắt, đặc biệt là giác mạc, mống mắt và thể mi.
Dấu hiệu nhận biết
Để phân biệt với các dạng đỏ mắt khác, người bệnh có thể chú ý một số đặc điểm lâm sàng sau:
Vòng đỏ quanh rìa giác mạc
Đặc điểm điển hình nhất là một vòng đỏ hoặc tím đỏ bao quanh lòng đen của mắt. Vùng đỏ thường đậm nhất ở sát rìa giác mạc và nhạt dần ra phía ngoài.
Đau mắt
Khác với viêm kết mạc thông thường, cương tụ rìa thường đi kèm đau mắt hoặc cảm giác nhức sâu trong mắt. Cơn đau có thể tăng khi nhìn ánh sáng mạnh.
Sợ ánh sáng
Người bệnh có thể xuất hiện tình trạng sợ ánh sáng, phải nheo mắt hoặc khó mở mắt khi ra ngoài trời.
Chảy nước mắt
Phản xạ chảy nước mắt thường xuất hiện do kích thích giác mạc.
Giảm thị lực
Trong nhiều trường hợp, người bệnh có thể cảm thấy nhìn mờ hoặc giảm thị lực, đặc biệt khi bệnh lý ảnh hưởng trực tiếp đến giác mạc.
Khi xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt để được đánh giá chính xác nguyên nhân.
Nguyên nhân
Kết mạc cương tụ rìa không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là dấu hiệu của nhiều bệnh lý mắt khác nhau, đặc biệt là các bệnh lý ở phần trước nhãn cầu.
Viêm giác mạc
Đây là nguyên nhân thường gặp nhất. Khi giác mạc bị viêm do vi khuẩn, nấm hoặc virus, các mạch máu quanh rìa sẽ giãn ra để tăng lưu lượng máu đến vùng tổn thương.
Người bệnh thường có các biểu hiện như:
- Đau mắt
- Chảy nước mắt
- Sợ ánh sáng
- Nhìn mờ
Viêm giác mạc cần được điều trị sớm vì có thể dẫn đến sẹo giác mạc và giảm thị lực vĩnh viễn.
Viêm mống mắt – thể mi
Viêm mống mắt thể mi (hay còn gọi là viêm màng bồ đào trước) cũng là nguyên nhân quan trọng gây cương tụ rìa.
Các triệu chứng thường gặp gồm:
- Đau nhức mắt
- Sợ ánh sáng
- Nhìn mờ
- Đồng tử co nhỏ
Đây là bệnh lý cần được điều trị kịp thời để tránh các biến chứng như tăng nhãn áp, dính mống mắt hoặc đục thủy tinh thể.
Tăng nhãn áp cấp tính
Trong cơn glôcôm góc đóng cấp, người bệnh có thể xuất hiện đỏ mắt kèm cương tụ rìa. Đây là tình trạng cấp cứu trong nhãn khoa.
Các dấu hiệu đi kèm có thể gồm:
- Đau mắt dữ dội
- Nhức đầu
- Buồn nôn hoặc nôn
- Nhìn mờ và thấy quầng sáng quanh đèn
Nếu không điều trị kịp thời, tăng nhãn áp cấp có thể gây tổn thương thần kinh thị giác và mất thị lực vĩnh viễn.
Loét giác mạc
Loét giác mạc là tình trạng tổn thương sâu ở giác mạc, thường do nhiễm trùng hoặc chấn thương. Khi đó, cương tụ rìa thường rất rõ và đi kèm với đau mắt dữ dội.
Loét giác mạc cần được điều trị tích cực vì có nguy cơ:
- Thủng giác mạc
- Sẹo giác mạc
- Giảm thị lực nặng
Chấn thương mắt
Một số chấn thương mắt như dị vật giác mạc, trầy xước giác mạc hoặc bỏng hóa chất cũng có thể gây cương tụ rìa do kích thích mạnh vùng rìa giác mạc.
Phân biệt cương tụ rìa với đỏ mắt do viêm kết mạc
Việc phân biệt hai tình trạng này rất quan trọng vì mức độ nguy hiểm khác nhau.
Viêm kết mạc thông thường
- Đỏ mắt lan tỏa toàn bộ kết mạc
- Ít đau
- Thường có ghèn mắt
- Thị lực ít bị ảnh hưởng
Cương tụ rìa
- Đỏ tập trung quanh rìa giác mạc
- Đau mắt rõ
- Sợ ánh sáng
- Có thể giảm thị lực
Nếu đỏ mắt đi kèm đau, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ, người bệnh nên đi khám sớm để loại trừ các bệnh lý nguy hiểm.
Kết mạc cương tụ rìa là một dấu hiệu lâm sàng quan trọng trong nhãn khoa, thường liên quan đến các bệnh lý ở phần trước của nhãn cầu như viêm giác mạc, viêm mống mắt thể mi, loét giác mạc hoặc tăng nhãn áp cấp. Khác với đỏ mắt do viêm kết mạc thông thường, cương tụ rìa thường đi kèm đau mắt, sợ ánh sáng và giảm thị lực.
Nhận biết sớm dấu hiệu này và đi khám chuyên khoa mắt kịp thời sẽ giúp phát hiện nguyên nhân chính xác, từ đó điều trị hiệu quả và bảo vệ thị lực lâu dài.
Ths Bác sĩ Nguyễn Mỹ Ân