Ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam, đặc biệt vào mùa mưa hoặc mùa sinh sản của côn trùng, không ít người gặp tình huống bọ xít bay vào mặt và tiết dịch (thường gọi là “bọ xít đái”) vào mắt. Dịch tiết của bọ xít có thể gây kích ứng mạnh đối với da và niêm mạc, trong đó mắt là cơ quan rất nhạy cảm. Nếu không xử lý đúng cách, tình trạng này có thể dẫn đến viêm kết mạc, viêm giác mạc và giảm thị lực.
Dưới góc nhìn của bác sĩ nhãn khoa, việc xử lý sớm và đúng cách có ý nghĩa quan trọng để bảo vệ bề mặt mắt và tránh các biến chứng.
Vì sao bọ xít đái vào mắt gây kích ứng?
Một số loài bọ xít khi bị đe dọa sẽ tiết ra dịch phòng vệ có mùi hôi. Trong dịch này có nhiều hợp chất hóa học gây kích ứng niêm mạc như aldehyde và các chất hữu cơ dễ bay hơi.
Khi tiếp xúc với mắt, các chất này có thể gây:
- Kích thích mạnh kết mạc
- Tổn thương lớp biểu mô giác mạc
- Phản ứng viêm bề mặt nhãn cầu
Mức độ tổn thương phụ thuộc vào:
- Lượng dịch tiếp xúc với mắt
- Thời gian dịch lưu lại trên bề mặt mắt
- Xử lý ban đầu có kịp thời hay không
Trong phần lớn trường hợp, nếu được rửa mắt đúng cách sớm, tổn thương thường chỉ ở mức độ nhẹ và hồi phục nhanh.
Dấu hiệu khi bị bọ xít đái vào mắt
Ngay sau khi tiếp xúc, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng khá rõ ràng như:
Cay và xót mắt dữ dội
Đây là triệu chứng thường gặp nhất. Người bệnh cảm thấy nóng rát và khó chịu ngay lập tức.
Đỏ mắt
Các mạch máu kết mạc giãn ra gây đỏ mắt, đôi khi kèm cương tụ quanh rìa giác mạc nếu kích thích mạnh.
Chảy nước mắt nhiều
Đây là phản xạ tự nhiên của mắt nhằm rửa trôi chất kích thích.
Cảm giác cộm mắt
Người bệnh có cảm giác như có dị vật trong mắt.
Nhìn mờ tạm thời
Nếu bề mặt giác mạc bị kích thích, thị lực có thể giảm nhẹ trong thời gian ngắn.
Xử lý đúng cách khi bọ xít đái vào mắt
Khi gặp tình huống này, điều quan trọng nhất là làm sạch mắt càng sớm càng tốt.
Rửa mắt ngay lập tức
Ngay khi xảy ra sự cố, cần rửa mắt bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý (NaCl 0,9%).
Cách thực hiện:
- Nghiêng đầu sang một bên
- Dùng nước sạch hoặc nước muối sinh lý rửa liên tục vào mắt
- Chớp mắt nhiều lần để nước cuốn trôi chất kích thích
Thời gian rửa nên kéo dài 5–10 phút.
Đây là bước quan trọng nhất giúp giảm đáng kể nguy cơ tổn thương giác mạc.
Không dụi mắt
Nhiều người có phản xạ dụi mắt khi bị cay, nhưng điều này có thể làm:
- Chất kích thích lan rộng hơn
- Gây trầy xước giác mạc
- Làm tình trạng viêm nặng hơn
Vì vậy cần tránh dụi mắt hoàn toàn.
Có thể nhỏ nước mắt nhân tạo
Sau khi rửa mắt, có thể sử dụng nước mắt nhân tạo để:
- Làm dịu bề mặt mắt
- Rửa trôi phần hóa chất còn sót lại
- Giảm cảm giác cộm và khô mắt
Theo dõi triệu chứng trong vài giờ
Phần lớn trường hợp sau khi rửa mắt đúng cách, triệu chứng sẽ giảm dần sau vài giờ.
Tuy nhiên cần theo dõi các dấu hiệu như:
- Đau mắt tăng lên
- Đỏ mắt kéo dài
- Nhìn mờ nhiều
- Sợ ánh sáng
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt nếu có các dấu hiệu sau:
- Đau mắt nhiều sau khi đã rửa mắt
- Nhìn mờ kéo dài
- Đỏ mắt không giảm sau 24 giờ
- Sợ ánh sáng mạnh
- Chảy nước mắt liên tục
Bác sĩ sẽ kiểm tra đánh giá xem có trầy xước giác mạc hoặc viêm giác mạc hay không. và có chỉ định thuốc phù hợp.
Những sai lầm cần tránh
Khi bị bọ xít đái vào mắt, nhiều người áp dụng các cách xử lý không đúng, thậm chí có thể làm tổn thương mắt nặng hơn.
Các sai lầm thường gặp gồm:
- Dụi mắt mạnh
- Nhỏ thuốc lá hoặc nước chanh vào mắt
- Tự ý dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid
- Không rửa mắt ngay
Những biện pháp này có thể khiến tình trạng viêm nặng hơn hoặc gây biến chứng giác mạc.
Để hạn chế nguy cơ bọ xít bay vào mắt, có thể áp dụng một số biện pháp sau:
- Lắp lưới chống côn trùng
- Đeo kính bảo hộ khi làm việc ngoài vườn hoặc nơi nhiều côn trùng
- Không dùng tay đập bọ xít gần vùng mặt
Bọ xít đái vào mắt là tình huống khá thường gặp và có thể gây cay mắt, đỏ mắt và kích ứng giác mạc. Tuy nhiên, nếu được rửa mắt ngay bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, đa số trường hợp sẽ hồi phục nhanh và không để lại di chứng.
Điều quan trọng là không dụi mắt và theo dõi các dấu hiệu bất thường. Nếu đau mắt hoặc nhìn mờ kéo dài, người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt để được kiểm tra và điều trị kịp thời.
Ths Bác sĩ Nguyễn Mỹ Ân