Lông mi là một bộ phận nhỏ bé nhưng có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ đôi mắt. Chúng hoạt động như một “hàng rào” ngăn bụi bẩn, dị vật và cả ánh sáng quá mạnh tác động trực tiếp vào mắt.
Tuy nhiên, khi lông mi mọc sai hướng (hay còn gọi là lông mi mọc ngược, misdirected lashes), thay vì hướng ra ngoài, lông mi lại quay vào trong và cọ xát lên giác mạc, kết mạc. Điều này gây ra nhiều khó chịu, thậm chí có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng cho thị lực nếu không được xử lý kịp thời.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị lông mi mọc ngược.
Giải phẫu lông mi và bờ mi
Bờ mi là rìa tự do của mi mắt, nơi kết hợp nhiều cấu trúc quan trọng. Dựa vào đường xám (bản chất là phần nông của cơ vòng mi) chia bờ mi thành 2 phần chính: trước và sau.
Bờ mi trước
Nằm phía trước đường xám.
Gồm: lông mi (1 lông mi mọc từ 1 nang lông) kèm các tuyến bã (tuyến Zeis) và tuyến mồ hôi (tuyến Moll).
Bình thường, chu kì lông mi sống khoảng 3-5 tháng, sau đó rụng và mọc lại.
Chức năng: che chắn, bảo vệ, dẫn hướng cho hàng lông mi mọc đúng chiều (cong ra ngoài).
Bờ mi sau
Nằm phía sau đường xám.
Tiếp giáp với giác mạc và kết mạc nhãn cầu.
Có các lỗ đổ của tuyến Meibomius.
Xem thêm: Phân biệt và điều trị lông mi quặm và lông xiêu? Cách chữa lông mi quặm hiệu quả
Nguyên nhân
| Đặc điểm | Trichiasis (lông xiêu) | Entropion (quặm mi) | Epiblepharon | Distichiasis |
| Định nghĩa | Lông mi mọc lệch hướng, xiêu vào trong, chạm giác mạc/kết mạc | Bờ mi bị lộn vào trong → cả hàng lông mi quặp vào trong | Nếp da – mỡ ở mí mắt ép lông mi vốn bình thường hướng vào trong | Xuất hiện thêm hàng lông mi phụ mọc từ tuyến Meibomius |
| Nguyên nhân | – Viêm bờ mi mạn- Sẹo mí mắt, bỏng hóa chất, chấn thương – Sau phẫu thuật – Tuổi già | – Thường ở người già (lỏng lẻo mi) – Có thể do sẹo kết mạc | – Thường bẩm sinh, đặc biệt ở trẻ em châu Á | – Bẩm sinh (dị tật bẩm sinh tuyến Meibomius) – Hiếm gặp mắc phải |
| Cơ chế | Nang lông hoặc cấu trúc mi biến dạng → lông mọc sai hướng | Toàn bộ mi bị lộn vào trong | Nếp da ép lông mi vốn mọc bình thường bị “xiêu” vào trong | Lông phụ mọc từ tuyến Meibomius thường hướng vào giác mạc |
| Lông mi | Một vài lông hoặc từng vùng mọc lệch | Cả hàng lông quặp vào trong | Hàng lông bình thường nhưng bị ép xiêu | Có thêm 1 hàng lông phụ, thường mảnh và sát giác mạc |
| Triệu chứng | – Cộm xốn – Đỏ mắt, chảy nước mắt – Tổn thương giác mạc khu trú | – Xốn mắt toàn bộ – Giác mạc bị cọ xát diện rộng | – Thường nhẹ, trẻ ít kêu cộm – Có thể tự hết khi lớn lên | – Cộm xốn kéo dài – Dễ gây loét giác mạc |
| Tiên lượng | Dễ tái phát nếu không loại bỏ nang lông | Nặng, thường cần phẫu thuật chỉnh hình mi | Nhiều trường hợp tự hết khi trẻ lớn | Thường phải xử trí triệt để (phẫu thuật, laser, điện phân) |
Tóm lại:
- Trichiasis: bất kỳ lông mi nào mọc sai hướng.
- Entropion: bờ mi cuộn vào trong → 1 phần/ toàn bộ lông mi cọ vào mắt.
- Epiblepharon: da mi thừa ép lông mi vào trong (hay gặp trẻ em, có thể tự hết).
- Distichiasis: có thêm hàng lông phụ mọc bất thường.
Triệu chứng
Người bị lông mi mọc ngược thường có những biểu hiện sau:
Cảm giác cộm, xốn, như có bụi trong mắt.
Mắt đỏ, chảy nước mắt nhiều.
Nhạy cảm với ánh sáng (chói mắt).
Mi mắt có thể sưng nhẹ, ngứa rát.
Thị lực giảm nếu giác mạc bị tổn thương kéo dài.
Trong trường hợp nặng, giác mạc xuất hiện vết xước, loét hoặc sẹo đục.
Điểm đặc biệt là triệu chứng sẽ giảm tạm thời nếu nhổ sợi lông mi mọc ngược, nhưng chỉ sau vài tuần, lông mi mọc lại và tiếp tục gây cọ xát.
Biến chứng nếu không điều trị kịp thời: Tăng nguy cơ nhiễm trùng mắt, giảm thị lực nghiêm trọng, thậm chí mù lòa.
- Tróc biểu mô giác mạc tái phát.
- Viêm loét giác mạc.
- Sẹo giác mạc gây mờ mắt vĩnh viễn.
Điều trị
Điều trị lông mi mọc ngược phụ thuộc vào nguyên nhân, số lượng lông mi mọc ngược và mức độ ảnh hưởng đến giác mạc.
Nhổ lông mi mọc ngược
Phương pháp đơn giản nhất, thường áp dụng khi chỉ có vài sợi mọc sai hướng.
Bác sĩ dùng nhíp chuyên dụng nhổ sợi lông mi.
Nhược điểm: lông mi sẽ mọc lại sau 4–6 tuần và tiếp tục gây cọ xát.
Đốt điện hoặc đốt laser chân lông mi
Mục tiêu là phá hủy nang lông, ngăn không cho lông mi mọc lại.
Có hiệu quả lâu dài hơn so với nhổ lông mi.
Tuy nhiên, có thể gây sẹo nhẹ hoặc phải thực hiện nhiều lần.
Phẫu thuật
Áp dụng trong các trường hợp lông mi mọc ngược nhiều, tái phát, hoặc do mi mắt bị quặp vào trong:
Phẫu thuật chỉnh hình mi (entropion repair): tái tạo lại vị trí bình thường của mi mắt, đưa hàng lông mi ra ngoài.
Phẫu thuật cắt bỏ hàng lông mi (cryotherapy, phẫu thuật lạnh): đóng băng chân lông mi để loại bỏ vĩnh viễn.
Phẫu thuật ghép da hoặc xoay mi: dành cho các trường hợp biến dạng mi nặng do sẹo.
Hỗ trợ điều trị
Sử dụng thuốc nhỏ mắt bôi trơn hoặc nước mắt nhân tạo giúp giảm cảm giác cộm, hạn chế tổn thương giác mạc.
Điều trị bệnh nền như viêm bờ mi, viêm kết mạc dị ứng để ngăn tình trạng tái phát.
Phòng ngừa lông mi mọc ngược
Không phải trường hợp nào cũng phòng ngừa được, đặc biệt là nguyên nhân bẩm sinh hoặc do tuổi tác. Tuy nhiên, một số biện pháp sau có thể giúp hạn chế:
Giữ vệ sinh mắt hằng ngày, rửa mắt bằng nước muối sinh lý khi có bụi bẩn.
Điều trị sớm và triệt để các bệnh về mi mắt, kết mạc, giác mạc.
Hạn chế dụi mắt hoặc nhổ lông mi tùy tiện.
Khám mắt định kỳ, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi để phát hiện sớm bất thường.
Kết luận
Lông mi mọc ngược tưởng chừng chỉ gây khó chịu nhẹ, nhưng thực tế lại có thể dẫn đến tổn thương giác mạc nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực. Nguyên nhân có thể từ bẩm sinh, sẹo mi mắt, bệnh lý viêm mắt cho đến yếu tố lão hóa. Điều trị tùy trường hợp có thể là nhổ lông mi, đốt chân lông mi, hoặc phẫu thuật chỉnh hình mi để giải quyết triệt để.
Điều quan trọng là người bệnh không nên chủ quan, cũng không nên tự ý nhổ lông mi tại nhà mà nên đến cơ sở chuyên khoa Mắt để được tư vấn và xử trí đúng cách. Phát hiện và điều trị sớm sẽ giúp bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh, phòng tránh biến chứng nguy hiểm.
Ths Bác sĩ Nguyễn Trần Kiên An