Mắt chảy ghèn (eye discharge) là tình trạng dịch tiết nhầy, mủ hoặc nước mắt xuất hiện ở khóe mắt hoặc toàn bộ bề mặt nhãn cầu. Khi tình trạng này liên tục, kéo dài ngày này qua ngày khác, cần xem xét nguyên nhân bệnh lý nghiêm túc, vì đây không chỉ là dấu hiệu đơn giản mà có thể liên quan đến viêm nhiễm, tắc lệ đạo hoặc bệnh lý bề mặt mắt.
Phân loại dịch tiết
Dựa vào đặc điểm, dịch tiết được phân loại:
Dịch nhầy trong suốt: thường gặp trong viêm kết mạc dị ứng hoặc khô mắt.
Dịch nhầy đục hoặc mủ vàng/xanh: thường gặp trong viêm kết mạc vi khuẩn.
Dịch nhớt quánh, dính: gặp trong viêm kết mạc mãn tính hoặc viêm bờ mi.
Dịch nước mắt nhiều: phản ứng kích thích, tắc lệ đạo.
Việc quan sát màu sắc, tính chất và thời điểm tiết dịch giúp gợi ý nguyên nhân.
Nguyên nhân thường gặp
Viêm kết mạc nhiễm trùng
Vi khuẩn: Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae.
Triệu chứng: đỏ mắt, ghèn vàng đặc, dính mí, chảy ghèn vào sáng sớm.
Virus: Adenovirus (viêm kết mạc siêu lây) thường tiết dịch nhầy trong, kèm chảy nước mắt, sưng nề mi.
Viêm bờ mi (Blepharitis)
Viêm mãn tính của bờ mi hoặc tuyến meibomian, thường do Staphylococcus hoặc rối loạn tuyến bã.
Dấu hiệu: mắt mệt mỏi, đỏ, ghèn dính bờ mi, đóng mảnh nhỏ vàng nâu vào sáng sớm.
Tắc lệ đạo (Nasolacrimal duct obstruction)
Thường gặp ở trẻ sơ sinh, người lớn tuổi.
Dịch tiết: ghèn nhầy xanh vàng, chảy liên tục, nước mắt chảy tràn.
Nguyên nhân: bẩm sinh, viêm nhiễm mạn tính, sỏi lệ đạo.
Dị ứng hoặc khô mắt
Dị ứng mắt: ghèn trắng nhầy, mắt ngứa, đỏ.
Khô mắt: tiết nhầy phản ứng, thường xuất hiện mỏng, dính từng mảng, đặc biệt khi mắt mệt mỏi.
Xem thêm: Kiểm soát cận thị có thực sự hiệu quả? Bằng chứng khoa học từ các nghiên cứu gần đây
Cơ chế bệnh lý
Viêm kết mạc: tăng tiết tuyến nhầy và phản ứng viêm → ghèn dày đặc.
Viêm bờ mi – tuyến meibomian: tắc tuyến bã → mủ và mảnh da chết dính bờ mi.
Tắc lệ đạo: nước mắt và dịch tiết không thoát → ứ đọng → vi khuẩn sinh sôi → ghèn liên tục.
Khô mắt/dị ứng: bề mặt mắt bị kích thích → tuyến nhầy tiết nhiều → ghèn loãng.
Chẩn đoán và điều trị
Khám mắt đầy đủ: kiểm tra bờ mi, giác mạc, lệ đạo, soi đèn khe.
Xét nghiệm dịch tiết: cấy vi khuẩn, nhuộm Gram nếu nghi viêm nhiễm.
Điều trị cơ bản:
Viêm kết mạc vi khuẩn: kháng sinh nhỏ mắt (fluoroquinolone, chloramphenicol…) 7–10 ngày.
Viêm bờ mi: vệ sinh bờ mi bằng gạc ấm, thuốc mỡ kháng sinh/kháng viêm.
Tắc lệ đạo: massage, thuốc kháng sinh nếu có nhiễm trùng; trẻ sơ sinh thường tự khỏi; người lớn cần nong hoặc phẫu thuật lệ đạo.
Dị ứng mắt: nhỏ mắt kháng histamine hoặc corticoid ngắn ngày.
Khô mắt: nhỏ nước mắt nhân tạo, chăm sóc bề mặt mắt.
Theo dõi sát: ghèn kéo dài >2 tuần cần đánh giá chuyên khoa để tránh biến chứng giác mạc.
Kết luận
Mắt chảy ghèn liên tục là triệu chứng quan trọng, không nên tự điều trị lâu dài. Nguyên nhân phổ biến: viêm kết mạc vi khuẩn, viêm bờ mi, tắc lệ đạo, ít gặp hơn là dị ứng hoặc khô mắt nặng. Chẩn đoán đúng và điều trị sớm giúp ngăn mất thị lực, giảm biến chứng, đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tài liệu tham khảo
Kanski’s Clinical Ophthalmology, 9th Edition, Elsevier, 2020.
American Academy of Ophthalmology (AAO) – Basic and Clinical Science Course, Section 8: External Disease and Cornea.
Smolin G, Thoft RA. The Cornea: Scientific Foundations and Clinical Practice, 4th Edition, Lippincott Williams & Wilkins, 2005.
Dougherty BE, McCulley JP. Chronic blepharitis and meibomian gland dysfunction: pathogenesis and treatment. Ophthalmology Clinics of North America, 2001;14(2):241–253.