Đục thủy tinh thể cực sau là dạng đục đặc biệt, tiến triển nhanh và ảnh hưởng mạnh đến thị lực dù mảng đục nhỏ. Khác với đục nhân hay đục vỏ, bệnh nhân đục thủy tinh thể cực sau thường gặp chói sáng và giảm thị lực trong ánh sáng mạnh, khiến việc sinh hoạt, lái xe hay làm việc hàng ngày trở nên khó khăn.
Đục thủy tinh thể cực sau là gì?
Đục thủy tinh thể cực sau (Posterior Subcapsular Cataract – PSC) là tình trạng mờ đục xuất hiện ở mặt sau của bao thủy tinh thể, ngay trước buồng dịch kính. Dù mảng đục có thể nhỏ, nhưng do nằm đúng trục thị giác, bệnh gây suy giảm thị lực nhanh và rõ rệt. Người bệnh thường gặp khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày chỉ sau một thời gian ngắn.
Khác với các loại đục khác vốn tiến triển chậm, đục cực sau ảnh hưởng sớm và nặng nề đến chất lượng cuộc sống, đặc biệt khi tiếp xúc ánh sáng mạnh.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Dùng corticosteroid kéo dài: nguyên nhân hàng đầu.
Tiểu đường và rối loạn chuyển hóa: tăng nguy cơ xuất hiện sớm.
Chấn thương hoặc phẫu thuật mắt: có thể kích thích hình thành mảng đục.
Tuổi tác: người lớn tuổi vẫn có nguy cơ, nhưng khác với đục nhân, PSC thường nặng nhanh hơn.
Yếu tố bẩm sinh, di truyền: ít gặp hơn.
Dấu hiệu nhận biết
Giảm thị lực trung tâm nhanh chóng, chỉ trong vài tháng.
Chói, lóe sáng, quầng sáng khi nhìn đèn pha, ánh nắng hoặc màn hình.
Nhìn mờ nhiều trong điều kiện sáng, cải thiện phần nào khi ánh sáng yếu.
Song thị một mắt, méo hình do ánh sáng bị khúc xạ bất thường.
Khó đọc chữ nhỏ, giảm khả năng tập trung thị giác gần, kể cả khi đã chỉnh kính.
Chẩn đoán
Khám thị lực: đánh giá khả năng nhìn xa – gần.
Khám đèn khe: quan sát trực tiếp mảng đục ở bao sau.
Đo khúc xạ, độ nhạy tương phản: giúp hiểu rõ mức độ ảnh hưởng.
Đo nhãn áp: phòng biến chứng tăng nhãn áp.
Siêu âm B-scan: dùng khi đục nhiều, không soi được đáy mắt.
Điều trị
Giai đoạn sớm
Theo dõi định kỳ 3–6 tháng/lần.
Điều chỉnh kính, kết hợp sử dụng kính lọc ánh sáng để giảm chói.
Khi ảnh hưởng nhiều
Phẫu thuật phaco: tán nhuyễn thủy tinh thể bằng siêu âm, hút ra ngoài và đặt thấu kính nhân tạo (IOL).
Ưu điểm: vết mổ nhỏ, phục hồi nhanh, cải thiện thị lực rõ rệt.
Thời điểm mổ: thường sớm hơn so với các thể đục khác vì đục thủy tinh thể cực sau gây suy giảm thị lực nhanh.
Sau phẫu thuật
Nhỏ thuốc theo chỉ định, tránh dụi mắt.
Tái khám định kỳ để phát hiện biến chứng.
Nếu xuất hiện đục bao sau thứ phát, có thể dùng laser YAG để làm sạc
So sánh đục thủy tinh thể cực sau với các dạng khác
| Đặc điểm | Đục cực sau (PSC) | Đục nhân (Nuclear) | Đục vỏ (Cortical) |
| Vị trí | Bao sau, ngay trục thị giác | Trung tâm nhân thủy tinh thể | Vùng vỏ ngoài, thường theo hình nan hoa |
| Tốc độ tiến triển | Nhanh, vài tháng | Chậm, nhiều năm | Tương đối chậm, có thể dao động |
| Ảnh hưởng thị lực | Rõ rệt ngay từ đầu, đặc biệt trong ánh sáng mạnh | Giảm thị lực xa, đôi khi nhìn gần tốt hơn (“cận giả”) | Thị lực thay đổi, dễ chói khi lái xe ban đêm |
| Triệu chứng đặc trưng | Chói sáng, nhìn mờ khi trời sáng | Thị lực giảm dần, đổi kính thường xuyên | Nhìn méo, lóa ánh sáng ban đêm |
| Thời điểm mổ thường gặp | Sớm, do ảnh hưởng nhanh | Khi thị lực giảm nhiều sau nhiều năm | Khi mảng đục che trục thị giác hoặc gây chói nhiều |
Qua so sánh trên, có thể thấy PSC tuy diện tích mảng đục nhỏ nhưng tác động thị lực mạnh và sớm hơn nhiều, vì thế thường cần phẫu thuật sớm.
Xem thêm: Bệnh lý đáy mắt: Phân loại, nguyên nhân và tiến triển điều trị
Tầm quan trọng của phát hiện và điều trị kịp thời
Nếu không xử trí, PSC có thể tiến triển thành đục toàn bộ thủy tinh thể, làm tăng nguy cơ biến chứng như tăng nhãn áp hoặc viêm màng bồ đào. Ngược lại, với phẫu thuật phaco hiện đại, người bệnh có thể nhanh chóng lấy lại thị lực và sinh hoạt bình thường.
Những người có nguy cơ cao như bệnh nhân tiểu đường, người dùng corticoid lâu dài hay từng chấn thương mắt cần được khám mắt định kỳ để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
Tổng kết
Đục thủy tinh thể cực sau là dạng đục đặc biệt, tiến triển nhanh và ảnh hưởng mạnh đến thị lực dù mảng đục nhỏ. Khác với đục nhân hay đục vỏ, bệnh nhân PSC thường gặp chói sáng và giảm thị lực trong ánh sáng mạnh, khiến việc sinh hoạt, lái xe hay làm việc hàng ngày trở nên khó khăn. Chẩn đoán sớm và điều trị bằng phẫu thuật phaco đúng thời điểm sẽ giúp bảo vệ và khôi phục thị lực hiệu quả.