Giác mạc thường trong suốt, cho phép ánh sáng đi vào mắt. Giác mạc bẻ cong ánh sáng để giúp hội tụ hình ảnh trên võng mạc ở phía sau mắt.
Rách giác mạc là gì?
Một “vết rách” ở giác mạc đề cập đến một vết trầy – xước hoặc vết cắt trên bề mặt trong suốt phía trước của mắt, được gọi là trầy xước hoặc rách giác mạc.
Rách giác mạc có thể nông hoặc sâu:
Vết rách nông (thường gọi trầy xước giác mạc) bao gồm trầy xước do dụi mắt, do đầu móng tay, do góc nhọn tờ giấy/thước/ đầu bút chì, do dị vật vào mắt hoặc thậm chí là khô mắt khiến mí mắt dính và trầy giác mạc khi chớp mắt…
Hình: Trầy xước giác mạc
Một vết cắt sâu hoặc toàn bộ độ dày qua giác mạc có thể cắt hoàn toàn giác mạc và gây vỡ nhãn cầu – thường do chấn thương mắt bởi vật sắc nhọn, cũng có thể do vật đập vào mắt với lực mạnh, như dụng cụ cầm tay bằng kim loại…
Bệnh lý giác mạc.
Triệu chứng trầy rách giác mạc
Triệu chứng thường bao gồm đau, đỏ, mờ mắt và cảm giác có vật gì đó trong mắt
Đau: có thể từ cảm giác khó chịu nhẹ đến cơn đau nhói dữ dội.
Đỏ mắt
Nhìn mờ: bề mặt giác mạc rất quan trọng đối với sự khúc xạ ánh sáng, do đó, vết rách có thể ảnh hưởng đến thị lực. Trường hợp rách thủng giác mạc có thể gây mờ trầm trọng.
Chói mắt, khó mở được mắt, chảy nước mắt nhiều.
Cảm giác có dị vật: Cảm giác có vật gì đó mắc kẹt trong mắt.
Nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng): ánh sáng có thể làm trầm trọng thêm cơn đau và sự khó chịu.
Sưng mí mắt có thể do chấn thương hoặc do phản ứng viêm.
Trong một số trường hợp rách giác mạc, các triệu chứng không xuất hiện ngay lập tức và bác sĩ mắt khó có thể đánh giá tìn trạng giasc mạc bị rách. Kiểm tra mắt kỹ lưỡng bằng cách sử dụng thuốc nhuộm giác mạc đặc biệt (thuốc nhuộm fluorescein) kết hợp ánh sáng xanh đèn khe khám mắt – để tìm vết rách, vị trí và chẩn đoán chắc chắn tình trạng rách giác mạc.
Rách giác mạc cần được điều trị kịp thời vì nếu không nhiễm khuẩn vết rách có thể dẫn đến loét giác mạc. Đặc biệt, vết rách giác mạc do cây cối gây ra cần được chú ý đặc biệt vì chúng có thể gây viêm chậm bên trong mắt hoặc viêm do nấm sợi rất khó điều trị.
Nguyên nhân rách giác mạc
Các yếu tố chính gây rách giác mạc bao gồm:
- Bệnh giác mạc hoặc biểu mô (ví dụ, khô mắt).
- Chấn thương giác mạc: chà xát dụi mạnh vào mắt bị kích ứng, vô tình chọc bằng móng tay, cây, bút…vào mắt.
- Kính áp tròng không vừa vặn, bẩn, do thao tác lấp tháo kính.
- Không bảo vệ mắt trong quá trình phẫu thuật khi đang gây mê toàn thân.
- Vật lạ vào mắt như cát, bụi bẩn, tro… có thể làm rách giác mạc khi chớp mắt
- Các yếu tố nghề nghiệp như: sử dụng máy mài hở mà không có kính bảo vệ có thể khiến kim loại hoặc các hạt mài bắn vào mắt. Tiếp xúc mắt không được bảo vệ với ánh sáng cực tím quá mức hoặc kéo dài từ đèn mặt trời hoặc hồ quang hàn.
- Bỏng xảy ra do hóa chất.
- Chấn thương mắt khi chơi thể thao.
Rách giác mạc bao lâu thì khỏi?
Quá trình lành vết trầy xước giác mạc phụ thuộc vào kích thước và độ sâu của tổn thương.
Vết rách giác mạc nông
Quá trình phục hồi tổn thương giác mạc diễn ra thông qua di chuyển, tái tạo, tăng sinh lớp tế bào biểu mô giác mạc thông qua các tế bào gốc rìa giác mạc và tái tạo màng đáy. Các tế bào ở rìa vết thương sẽ “bám rễ” và trượt vào vùng bị tổn thương để lấp đầy khoảng giác mạc bị khuyết.
Khi lớp biểu mô lấp dần tổn thương, cảm giác khó chịu sẽ bắt đầu giảm dần, thị lực sẽ trở nên rõ ràng hơn và nguy cơ nhiễm trùng sẽ giảm. Trầy giác mạc tái phát có thể xảy ra nếu quá trình này không hoàn chỉnh.
Nếu màng Bowman bị tổn thương, thì các tế bào biểu mô sẽ mất nhiều thời gian hơn để che phủ vết trầy xước và khả năng bị trợt giác mạc tái phát sẽ cao hơn.
Các vết rách xước giác mạc nhỏ và các vết thương nông chỉ ở lớp biểu mô giác mạc – có thể tự lành (không để lại sẹo vĩnh viễn), thường là trong vòng một đến hai ngày, không gây ra vấn đề gì thêm. Nếu bạn cần và được điều trị, thị lực của bạn sẽ ổn. Bác sĩ nhãn khoa có thể kê đơn thuốc nhỏ mắt để giảm viêm và giúp mắt bạn lành lại đúng cách.
Vết rách giác mạc sâu
Các tổn thương sâu hơn liên quan đến lớp nhu mô giác mạc đòi hỏi phải chuyển đổi tế bào thành nguyên bào sợi. Các nguyên bào sợi di chuyển đến vị trí vết thương và tổng hợp collagen mới để tái tạo mô đệm. Quá trình này mất vài tuần và có thể dẫn đến đục và sẹo giác mạc.
Nếu rách các lớp sâu của giác mạc không thể tự lành, cần phải khám – điều trị (thậm chí phải phẫu thuật), cần theo dõi để giúp mắt lành sẹo theo cách tốt nhất.
Các vết trầy xước ở mắt không lành hoặc không đáp ứng với điều trị có thể dẫn đến nhiễm trùng hoặc sẹo. Cả hai điều này đều có thể gây mất thị lực.
Khi bị trầy rách giác mạc bạn cần phải làm gì?
Trước hết, trong mọi trường hợp, nếu bạn cảm thấy có vật gì đó trong mắt, đừng dụi mắt và cố gắng rửa sạch bằng nước hoặc chớp mắt nhiều lần.
Hãy tìm sự giúp đỡ từ bác sĩ nhãn khoa nếu cảm giác cộm vẫn còn.
Loại bỏ bất kỳ vật lạ nào ra khỏi mắt, rửa mắt bằng dung dịch muối Efticol có thể giúp loại bỏ dị vật.
Thuốc nhỏ mắt bôi trơn có thể giúp làm dịu và cấp ẩm cho mắt.
Thuốc nhỏ mắt kháng sinh.
Thuốc giảm đau và chống viêm,
Kính áp tròng: có thể dùng để bảo vệ giác mạc và thúc đẩy quá trình lành lại.
Cần phẫu thuật để khâu lại vết rách giác mạc. Khoảng 3% trong tổng số các lượt khám cấp cứu là do chấn thương mắt, phần lớn các trường hợp này liên quan đến chấn thương xuyên thấu giác mạc.
Phòng ngừa rách giác mạc
Đeo kính bảo vệ mắt: Khi làm việc với các công cụ, trong môi trường nhiều bụi hoặc tham gia thể thao, hãy đeo kính bảo vệ mắt phù hợp.
Tránh dụi mắt: Đặc biệt là khi bạn nghi ngờ có dị vật hoặc bị khô mắt.
Sử dụng kính áp tròng đúng cách: Thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ nhãn khoa về cách vệ sinh, khử trùng, cách đeo kính.
Điều trị khô mắt: Giải quyết các triệu chứng khô mắt để ngăn ngừa giác mạc bị khô và trở nên dễ bị tổn thương.
Rách giác mạc có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm nếu không được xử lý kịp thời. Do vậy, khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy đến ngay bệnh viện chuyên khoa mắt để được thăm khám và điều trị.