Cận thị nặng (high myopia) là một vấn đề ngày càng phổ biến, đặc biệt ở người trẻ tuổi và nhóm làm việc trí óc kéo dài. Trong đó, mức cận −8.00 diop thường khiến người bệnh phụ thuộc gần như hoàn toàn vào kính gọng hoặc kính áp tròng, ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống. Một câu hỏi được đặt ra rất thường xuyên tại các phòng khám nhãn khoa là: cận −8.00 diop có mổ mắt được không, và nếu có thì phương pháp nào an toàn – hiệu quả? Bài viết dưới đây phân tích vấn đề này dựa trên các tiêu chuẩn chuyên môn và bằng chứng y học hiện nay.
Cận −8.00 diop được xếp vào mức độ nào?
Theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các hiệp hội nhãn khoa, cận thị được chia thành [1], [2]:
- Cận nhẹ: dưới −3.00 D
- Cận trung bình: −3.00 đến −6.00 D
- Cận nặng (high myopia): ≥ −6.00 D
Như vậy, cận −8.00 diop thuộc nhóm cận nặng, thường đi kèm:
- Trục nhãn cầu dài
- Võng mạc mỏng hơn bình thường
Nguy cơ cao hơn các biến chứng như bong võng mạc, thoái hóa võng mạc ngoại biên, xuất huyết dịch kính. Việc chỉ định phẫu thuật khúc xạ cho nhóm này cần đánh giá rất chặt chẽ, không thể chỉ dựa vào con số diop.
Cận −8.00 diop có mổ mắt được không?
Câu trả lời là: CÓ THỂ – nhưng không phải ai cũng phù hợp.
Khả năng mổ mắt phụ thuộc vào tổng hợp nhiều yếu tố, trong đó độ cận chỉ là một phần của bài toán. Theo khuyến cáo của American Academy of Ophthalmology (AAO), bệnh nhân cận nặng vẫn có thể được phẫu thuật nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chí an toàn [3].
Những điều kiện bắt buộc trước khi mổ cận −8.00 diop
Độ cận ổn định
- Độ cận không tăng quá 0.50 D trong ít nhất 12 tháng
- Thường áp dụng cho người ≥ 18–20 tuổi [3]
Độ dày giác mạc đủ an toàn
- Phẫu thuật laser sẽ lấy đi một phần mô giác mạc
- Với cận −8.00 D, lượng mô cần loại bỏ khá lớn
- Độ dày giác mạc trung tâm và giác mạc còn lại sau mổ (residual stromal bed) phải đạt ngưỡng an toàn [4]
👉 Đây là yếu tố loại trừ phổ biến nhất ở bệnh nhân cận nặng.
Không có bệnh lý giác mạc
- Không giác mạc chóp hoặc nghi ngờ giác mạc chóp
- Bản đồ giác mạc (corneal topography/tomography) bình thường [5]
Võng mạc ổn định
- Cận nặng làm tăng nguy cơ tổn thương võng mạc
- Trước mổ cần soi đáy mắt giãn đồng tử kỹ
- Nếu có thoái hóa võng mạc ngoại biên → cần laser dự phòng trước phẫu thuật [2], [6]
Các phương pháp mổ phù hợp cho cận −8.00 diop
Femto LASIK
Femto LASIK có dải điều trị rộng hơn, trong những trường hợp được chọn lọc kỹ có thể điều trị cận thị lên đến −12.00 diop, với điều kiện giác mạc đủ dày và các thông số bản đồ giác mạc trong giới hạn an toàn [3], [4].
Ưu điểm:
- Phục hồi thị lực nhanh
- Kết quả khúc xạ ổn định
Hạn chế:
- Lấy nhiều mô giác mạc
- Không phù hợp nếu giác mạc mỏng
👉 Với cận −8.00 D, không phải lựa chọn tối ưu nếu giác mạc mỏng.
SMILE (Small Incision Lenticule Extraction)
SMILE (Small Incision Lenticule Extraction) hiện được chỉ định chủ yếu cho các trường hợp cận thị từ nhẹ đến cận nặng vừa, với ngưỡng điều trị an toàn thường dưới −8.00 diop. Ở mức cận cao hơn, lượng mô giác mạc cần loại bỏ tăng lên đáng kể, làm giảm lợi thế sinh cơ học của phương pháp này [7].
Ưu điểm:
- Ít xâm lấn bề mặt giác mạc
- Giữ vững cấu trúc sinh cơ học tốt hơn
- Ít khô mắt sau mổ
Giới hạn:
- Thường áp dụng tốt cho cận đến −8.00 D
- Vẫn phụ thuộc độ dày giác mạc
👉 SMILE là lựa chọn ưu tiên cho nhiều bệnh nhân cận −8.00 D nếu đủ điều kiện.
Phẫu thuật đặt kính nội nhãn ICL (Implantable Collamer Lens)
Đây là phương pháp đặc biệt phù hợp cho cận nặng và rất nặng, khi giác mạc không đủ điều kiện bắn laser [8].
Đặc điểm:
- Không tác động lên giác mạc
- Có thể điều trị cận đến −18.00 D hoặc hơn
- Có thể tháo ra nếu cần
- Điều kiện bắt buộc:
- Tiền phòng đủ sâu
- Nội mô giác mạc khỏe
- Không glaucoma, không viêm nội nhãn
👉 Với cận −8.00 D + giác mạc mỏng, ICL thường là lựa chọn an toàn nhất.
Cận −8.00 diop mổ có hết hoàn toàn không?
- Mục tiêu phẫu thuật là đạt thị lực tốt nhất không cần kính
- Một số trường hợp có thể còn độ dư rất nhẹ (−0.25 đến −0.50 D)
- Nguy cơ tái cận vẫn tồn tại, đặc biệt ở người trẻ tuổi [3]
👉 Phẫu thuật không làm mất nguy cơ bệnh lý võng mạc do cận nặng, do đó vẫn cần theo dõi lâu dài.
Ai KHÔNG nên mổ cận −8.00 diop?
- Giác mạc quá mỏng hoặc bất thường
- Giác mạc chóp
- Võng mạc chưa được xử trí ổn định
- Phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú
- Bệnh tự miễn, đái tháo đường không kiểm soát tốt [4], [8]
Kết luận
Cận −8.00 diop không phải là chống chỉ định tuyệt đối của phẫu thuật mắt, nhưng là ngưỡng cần đánh giá đặc biệt cẩn trọng. Việc lựa chọn phương pháp mổ phải dựa trên toàn bộ cấu trúc nhãn cầu, không chỉ dựa vào độ cận. Trong đó, SMILE và ICL hiện là hai lựa chọn được ưu tiên cho nhiều bệnh nhân cận nặng.
Người bệnh cần được khám chuyên sâu tại cơ sở nhãn khoa uy tín, được tư vấn rõ ràng về lợi ích, giới hạn và nguy cơ để đưa ra quyết định phù hợp, an toàn lâu dài cho thị lực.
Tài liệu tham khảo
World Health Organization. The Impact of Myopia and High Myopia. WHO; 2015.
Flitcroft DI, et al. IMI – Defining and classifying myopia. Investigative Ophthalmology & Visual Science. 2019.
American Academy of Ophthalmology. Refractive Surgery Preferred Practice Pattern. AAO; 2023.
Kanski JJ, Bowling B. Clinical Ophthalmology: A Systematic Approach. 9th ed. Elsevier; 2020.
Rabinowitz YS. Keratoconus. Survey of Ophthalmology. 2020.
Wilkinson CP. Interventions for asymptomatic retinal breaks. Ophthalmology. 2013.
Reinstein DZ, et al. SMILE for high myopia. Journal of Refractive Surgery. 2014.
Packer M. The implantable collamer lens. International Ophthalmology Clinics. 2016.