Nước mắt nhân tạo nào là tốt nhất? Phân loại Nước mắt nhân tạo 

Tư vấn chuyên môn bài viếtBác Sĩ Nguyễn Mỹ ÂnBệnh Viện Mắt Việt

ĐẶT LỊCH KHÁMXEM BÀI VIẾT

Khi nào có thể xem là một loại nước mắt nhân tạo “tốt”?

Một chế phẩm nước mắt nhân tạo được đánh giá cao khi đáp ứng được các tiêu chí sau:

•  Bôi trơn tốt, giảm triệu chứng nhanh.
•  Duy trì tác dụng đủ lâu.
•  Không gây mờ mắt hoặc kích ứng nhiều.
•  Không chứa chất bảo quản nếu phải dùng kéo dài.
•  Phù hợp với nguyên nhân gây khô mắt.

Phân loại Nước mắt nhân tạo 

Theo thành phần và cơ chế tác dụng, dưới đây là bảng tóm tắt theo khuyến cáo của hướng dẫn điều trị khô mắt DEW II-2017

Xem thêm bài viết: Bao nhiêu độ thì mổ cận bằng Laser được?

Một số sản phẩm được sử dụng nhiều trong thực hành

Không có sản phẩm nào vượt trội trong mọi trường hợp, nhưng các nhóm dưới đây được sử dụng rộng rãi:

• HA đơn thuần: phù hợp cho đa số bệnh nhân khô mắt nhẹ đến trung bình.
• Trehalose + HA: thích hợp khi có tổn thương biểu mô giác mạc hoặc sau phẫu thuật.
• HP-Guar: giúp ổn định màng phim nước mắt, hữu ích ở nhiều bệnh nhân khô mắt.
• Lipid-containing tears: ưu tiên khi có MGD hoặc khô mắt do bay hơi.

“Thuốc nước mắt nhân tạo không có loại nào là ‘tốt nhất’ cho tất cả mọi người, mỗi người cần một loại phù hợp với nguyên nhân gây khô mắt của mình. Sau khi khám, bác sĩ sẽ chọn loại thích hợp nhất để đạt hiệu quả tối đa.”

Chỉ định theo từng tình huống lâm sàng

1. Sau phẫu thuật LASIK, SMILE, FemtoLASIK

Lựa chọn tốt nhất

• HA 0,15–0,3%
• Trehalose + HA
• Không chất bảo quản (Preservative-free)

Ví dụ:

• Hylo-Comod
• Thealoz Duo
• Hylabak

Lý do: giúp tái tạo biểu mô và giảm tổn thương thần kinh giác mạc sau mổ.

2. Khô mắt do làm việc máy tính

Đặc điểm:

• Chớp mắt ít
• Bay hơi nước mắt

Ưu tiên:

• HA
• HP-Guar

Ví dụ:

• Systane Ultra
• Hylo-Comod

3. Rối loạn tuyến Meibomius (MGD)

Đặc điểm:

• Khô mắt do thiếu lớp dầu
• Viêm bờ mi

Ưu tiên:

• Nước mắt có lipid

Ví dụ:

• Systane Balance
• Refresh Optive Mega-3
• Cationorm

4. Hội chứng Sjögren hoặc khô mắt nặng

Ưu tiên:

• HA nồng độ cao
• Trehalose
• Gel
• Thuốc mỡ ban đêm

Có thể kết hợp:

• Thealoz Duo
• Vidisic Gel

5. Người đeo kính áp tròng

Ưu tiên:

• Không chất bảo quản
• HA

Ví dụ:

• Hylo-Comod
• Hylabak

6. Khô mắt sau mãn kinh

Thường phối hợp:

• HA
• Lipid nếu có MGD

7. Khô mắt dị ứng

Ưu tiên:

• HA
• CMC

Tránh các thuốc có chất bảo quản nếu phải dùng nhiều lần trong ngày.

Vai trò của chất bảo quản

Nên chọn không chất bảo quản nếu:

• Dùng trên 4 lần/ngày.
• Sau phẫu thuật.
• Đeo kính áp tròng.
• Khô mắt mạn tính.
• Có bệnh lý giác mạc.

Có thể dùng loại có chất bảo quản nếu:

• Khô mắt nhẹ.
• Chỉ nhỏ 1–3 lần/ngày.

Gợi ý lựa chọn nhanh

Nếu xét về bằng chứng lâm sàng, các chế phẩm chứa hyaluronic acid, đặc biệt khi kết hợp trehalose, hiện được xem là lựa chọn hàng đầu cho đa số bệnh nhân khô mắt, nhất là sau phẫu thuật khúc xạ hoặc có tổn thương bề mặt nhãn cầu. Trong khi đó, với khô mắt do rối loạn tuyến Meibomius, các chế phẩm bổ sung lớp lipid thường mang lại hiệu quả tốt hơn vì tác động trực tiếp vào nguyên nhân gây tăng bay hơi nước mắt.

Thông điệp thực hành

Thông điệp quan trọng nhất của TFOS DEWS II (2017) là: không có loại nước mắt nhân tạo nào phù hợp cho mọi bệnh nhân. Việc lựa chọn nên dựa trên:

1. Cơ chế bệnh sinh (thiếu nước, bay hơi hay hỗn hợp).
2. Mức độ nặng của bệnh.
3. Tình trạng bề mặt nhãn cầu và các bệnh lý đi kèm.
4. Nhu cầu sử dụng (tần suất nhỏ thuốc, đeo kính áp tròng, sau phẫu thuật, v.v.).

Bệnh Viện Mắt Việt

Bác Sĩ Nguyễn Mỹ Ân