Cận thị (myopia) đã trở thành một thách thức sức khỏe cộng đồng toàn cầu, với dự báo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chỉ ra rằng gần 50% dân số thế giới có thể mắc tật khúc xạ này vào năm 2050 [2]. Trong thực hành lâm sàng, mức độ cận thị nhẹ, cụ thể là mức -2.00 Diop (2.00D), thường tạo ra nhiều quan điểm trái chiều giữa người bệnh và thậm chí cả các chuyên gia khúc xạ về việc: Có nên đeo kính thường xuyên hay không?
Bài phân tích chuyên sâu này kiểm tra cơ chế quang học, sinh lý học điều tiết và các bằng chứng lâm sàng hiện tại nhằm đưa ra khuyến nghị khoa học, xác thực về hành vi đeo kính ở người cận thị -2.00D.
Cơ Chế Quang Học Và Điểm Cực Viễn Ở Mức Cận Thị -2.00D
Về mặt quang học, mắt cận thị có công suất khúc xạ quá lớn so với chiều dài trục nhãn cầu, khiến các tia sáng từ vô cực hội tụ tại một điểm trước võng mạc [3].
Đối với độ cận -2.00D, điểm cực viễn (far point – điểm xa nhất mà mắt có thể nhìn rõ ràng mà không cần điều tiết) được tính bằng công thức:
- D = 1/f
Áp dụng cho trường hợp này:
- f = 1/2.00 = 0.5 (mét) = 50 cm
Điều này đồng nghĩa với việc, trong trạng thái không đeo kính, người có độ cận -2.00D sở hữu một thị lực hoàn hảo ở khoảng cách đúng 50 cm. Bất kỳ vật thể nào nằm xa hơn khoảng cách này sẽ tạo ra một vùng mờ nhòe (blur circle) trên võng mạc do hiện tượng mất nét quang học (optical defocus).
Sinh Lý Học Điều Tiết Và Giả Thuyết Về Sự Tiến Triển Độ Cận
- Tháo kính khi nhìn gần: Lợi ích sinh lý cho người trưởng thành
Khi nhìn ở khoảng cách gần (ví dụ: làm việc máy tính ở khoảng cách 40-50 cm), một người chính thị (mắt bình thường) cần sử dụng một lực điều tiết khoảng 2.00D đến 2.50D. Tuy nhiên, đối với người cận thị -2.00D, khoảng cách này trùng khớp với điểm cực viễn tự nhiên của họ.
Do đó, khi bỏ kính để làm việc gần, cơ thể mi hoàn toàn được thả lỏng, không cần điều tiết [1]. Việc giảm tải áp lực lên cơ điều tiết này giúp ngăn ngừa hội chứng thị giác màn hình (Computer Vision Syndrome – CVS) và giảm thiểu tình trạng mỏi cơ mắt do điều tiết quá mức [4].
- Nguy cơ từ việc không đeo kính khi nhìn xa: Hiện tượng mờ võng mạc
Ngược lại, if người bệnh không đeo kính khi nhìn xa, võng mạc liên tục tiếp nhận hình ảnh nhòe mờ trung tâm. Nhiều nghiên cứu trên động vật và lâm sàng ở người đã chứng minh rằng, hiện tượng mờ võng mạc mãn tính (chronic retinal blur) là một tín hiệu sinh hóa mạnh mẽ kích thích sự kéo dài của trục nhãn cầu, từ đó làm tăng độ cận thị [5].
Đặc biệt, việc điều chỉnh thiếu độ (under-correction) — một hình thức tương tự như việc không đeo kính thường xuyên — đã được chứng minh trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên là làm tăng tốc độ tiến triển cận thị thay vì làm chậm lại như các quan niệm dân gian trước đây [1].
Xem thêm bài viết: Có nên đeo kính áp tròng khi ngủ trưa? Những lưu ý quan trọng
Khuyến Nghi Lâm Sàng Phân Loại Theo Nhóm Tuổi
Chỉ định đeo kính thường xuyên hay bán thời gian không thể áp dụng đồng nhất mà phải phụ thuộc nghiêm ngặt vào độ tuổi và trạng thái sinh lý của hệ thống thị giác.
| Nhóm Đối Tượng | Khuyến Nghị Đeo Kính | Cơ Sở Khoa Học & Hệ Quả |
| Trẻ em & Thanh thiếu niên (Dưới 18 tuổi) | Bắt buộc thường xuyên | Hệ thống thị giác đang phát triển cần hình ảnh sắc nét để ổn định hóa quá trình chính thị (emmetropization). Việc không đeo kính gây mờ võng mạc, kích thích tăng trục nhãn cầu nhanh chóng [6]. |
| Người trưởng thành (18 – 40 tuổi) | Linh hoạt theo nhu cầu | Trục nhãn cầu đã ổn định. Cần đeo khi nhìn xa (lái xe, xem phim) để đảm bảo an toàn. Có thể tháo kính khi làm việc văn phòng kéo dài để giảm tải cho cơ mi [4]. |
| Người bắt đầu lão thị (Trên 40 tuổi) | Tháo kính khi nhìn gần | Biên độ điều tiết tự nhiên giảm. Độ cận -2.00D lúc này trở thành một “bảo vật” tự nhiên, triệt tiêu nhu cầu đeo kính đọc sách (kính cộng) ở khoảng cách 50 cm. |
Kết Luận Và Hướng Tiếp Cận Thực Hành
Đối với mức cận thị -2.00D, câu trả lời cho việc có nên đeo kính thường xuyên hay không không mang tính tuyệt đối, mà là một chiến lược cá nhân hóa dựa trên bằng chứng khoa học:
- Không đeo kính liên tục là sai lầm ở độ tuổi học đường vì nó đẩy nhanh tốc độ tăng độ cận.
- Đeo kính liên tục khi làm việc cận cảnh ở người trưởng thành có thể gây ra áp lực điều tiết không cần thiết.
Người bệnh cần được thăm khám toàn diện bao gồm đánh giá chức năng thị giác hai mắt (binocular vision), biên độ điều tiết và nhu cầu công việc cụ thể để có phác đồ tối ưu nhất từ bác sĩ nhãn khoa.
Tài Liệu Tham Khảo
[1] Chung, K., Mohidin, N., & O’Leary, D. J. (2002). Undercorrection of myopia enhances myopic progression. Investigative Ophthalmology & Visual Science, 43(11), 3391-3396. [2] Holden, B. A., Fricke, T. R., Wilson, D. A., Jong, M., Naidoo, K. S., Sankaridurg, P., … & Resnikoff, S. (2016). Global prevalence of myopia and high myopia and temporal trends from 2000 through 2050. Ophthalmology, 123(5), 1036-1042. [3] Morgan, I. G., Ohno-Matsui, K., & Saw, S. M. (2012). Myopia. The Lancet, 379(9827), 1739-1748. [4] Rosenfield, M. (2011). Computer vision syndrome: a review of ocular causes and potential treatments. Ophthalmic and Physiological Optics, 31(5), 502-515. [5] Wallman, J., & Winawer, J. (2004). Homeostasis of eye growth and the question of myopia. Neuron, 43(4), 447-468. [6] Wildsoet, C. F. (1997). Active emmetropization—evidence for its existence and potentials for clinical application. Ophthalmic and Physiological Optics, 17(4), 279-290.